ਤਲਖ਼ੀ ਤੋਂ ਠਾਣੇਦਾਰ ਭੜਕ ਪਿਆ ਸੀ। ਬੰਨ੍ਹ ਉਏ ਇਹਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ, ਪਾਓ ਸਾਲੇ ਨੂੰ ਪੁੱਠਾ ਲੰਮਾ, ਜ਼ਰਾ ਇਹਦੀ ਤਲਖ਼ੀ ਹਟਾਈਏ।" ਠਾਣੇਦਾਰ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਦਿਆਂ ਹੀ ਦੋਵੇਂ ਸਿਪਾਹੀ ਹਰਕਤ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬੈਠੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਲੱਠੇ ਜਿਹੇ ਦੇ ਪਤਲੇ-ਪਤਲੇ ਦੇ ਤੌਲੀਏ ਲੈ ਕੇ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਾਂ ਪਿੱਠੇ ਪਿੱਛੇ ਮਰੋੜ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਠਾ ਲੰਮਾ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪੈਰ ਵੀ ਗਿੱਟਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।
ਠਾਣੇਦਾਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਵਹਿਸ਼ਤ ਚੌਂਦੀ ਪਈ ਸੀ। ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਕਹਿਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਹੌਲਦਾਰ ਤੇ ਕਦੇ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਵਿਰਲ ਵਿਚ ਤਿਨਕਾ ਫੇਰਦੇ ਸ਼ੰਭੂ ਲੰਬੜ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਵੀ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਝਲਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਪੀ।
ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਗੋਡਿਆਂ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਮੜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੌਲਦਾਰ ਤੋਂ ਮਦਦ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਲੱਤਾਂ ਅਕੜਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਉਸਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ 'ਤੇ ਗੋਡਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਆਪਣੇ ਬੂਟ ਨਾਲ ਠੋਕਰ ਮਾਰੀ ਤਾਂ ਮਾਨੇ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਇਕਦਮ ਮੁੜ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਹੁਣ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਲੀਆਂ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਸਨ। ਇਹ ਵੇਖਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਧੜਕਣਾ ਰੁਕ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਸਹਿਮੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਜੀਬ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੇਖੀ ਨਾ ਸੁਣੀ ਗੱਲ।
"ਮੈਂ ਕਹਿਨਾਂ ਬਕ ਪੈ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਡੰਡੇ ਅੱਗੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਭੂਤ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਨੇ। ਬੜੇ-ਬੜੇ ਸ਼ਾਤਰ ਬਕਾ ਲਏ ਆਪਾਂ, ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਬਾਗ ਦੀ ਮੂਲੀ ਐਂ।" ਠਾਣੇਦਾਰ ਨੇ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਸੀ।
"ਮੈਂ ਗਲਾਇਆ ਨਾ, ਮਿੰਨੂ ਨੀ ਕੁੱਝ ਬੀ ਪਤਾ, ਤੁਸਾਂ ਜੇ ਕਰਨਾ ਕਰੀ ਲੱਗੋ।" ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਅੜੀ ਤੇ ਕਾਇਮ ਸੀ।
ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ, ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਹੋਲਦਾਰ ਤੋਂ ਆਸ ਸੀ ਕਿ ਕੱਲ੍ਹ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਵੇਗਾ। ਪਰ ਹੌਲਦਾਰ ਤਾਂ ਚੁੱਪਚਾਪ ਖੜੋਤਾ ਸਾਰਾ ਤਮਾਸ਼ਾ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸ਼ੰਭੂ ਲੰਬੜਦਾਰ ਦੀ ਵੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋ ਰਹੀ ਕਿ ਉਠ ਕੇ ਹੌਲਦਾਰ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਕਹਿ ਸਕੇ।
"ਚੰਗਾ ਫੇਰ ਜਵਾਨੋ, ਵਿਖਾਓ ਜ਼ਰਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ।" ਠਾਣੇਦਾਰ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਦਿਆਂ ਸਾਰ ਹੀ, ਦੋਵੇਂ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਡਾਂਗਾਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੱਜੇ-ਖੱਬੇ ਮੋਰਚੇ ਸਾਂਭ ਲਏ ਸਨ। ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਪਥਰੀਲੀ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਮੂਧੇ ਮੂੰਹ ਪਿਆ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਬੱਕਰੇ ਵਾਂਗੂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਸਾਈਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
