12. ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ

ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਸਕੂਲ, ਉਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ, ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਸੀ। ਕੰਡਿਆਲੀ ਭਾੜੀਆਂ ਦੀ ਵਾੜ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਉਸ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦਵਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਦੇ ਮੇਟੀਆਂ-ਮੋਟੀਆਂ ਲੱਕੜਾ ਗੱਡ ਕੇ ਬਾਂਸ ਦਾ ਫਲਟਾ (ਗੋਟ) ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਦਸ ਪੰਦਰਾਂ ਕਦਮ ਦੀ ਘੋੜੀ ਦਾਰ ਚੜ੍ਹਾਈ ਤੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਮਸਾਂ ਸੌ ਡੇਢ ਸੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਜੰਗੀ ਪੰਧਰੀ ਜਿਹੀ ਥਾਂ। ਸਕੂਲ ਗਰਾਉਂਡ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਇਹ ਥਾਂ ਖੰਡ ਨਾਲੋਂ ਦਸ ਪੰਦਰਾਂ ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਸੀ। ਇਹ ਜਗ੍ਹਾ ਵਾੜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉੱਗੇ ਅੰਬਾਂ, ਧੰਮਣਾ, ਸਰੀਹ, ਕਨਿਆਰਾ ਅਰਜਣ ਵਰਗੇ ਦਰੱਖਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਤੇ ਸਕੂਲ ਕੈਂਪਸ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ। ਇੰਜ ਖੇਡ ਚ ਲੰਘਦਿਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਰੇ- ਭਰੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁਰਮਟ ਕਾਰਨ ਸਕੂਲ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਤਾਂ ਲੁਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਪਰ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਣ-ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀਆ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਉਥੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦੀਆਂ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਇਕਦਮ ਉਲਟ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਖੇਡ ਨੇੜੇ ਪੰਡਤ ਜੀ ਦੀ ਦੁਕਾਨ, ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਖੂਹ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਸੰਘਣੀ ਪਰਦਾਦਾਰੀ ਵਿਚੋਂ ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਟੀਨ ਦੀ ਛੰਤ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੋਂ ਮਿਡਲ ਤੱਕ ਮਸਾਂ ਸੋ ਕੁ ਬੱਚਿਆ ਦੀ ਚਹਿਲ ਪਹਿਲ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਕੁਝ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਕਰਕੇ ਸਕੂਲ ਲੱਗੇ ਹੋਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ।

ਸਕੂਲ ਦੀ ਗਰਾਉਂਡ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਫੁੱਟ ਉੱਚੇ ਡੰਗਾਰੇ ਤੇ ਰੇਲਗੱਡੀ ਦੇ ਡੱਬਿਆਂ ਵਾਂਗ ਇਕ ਕਤਾਰ ਵਿਚ ਪੰਜ-ਛੇ ਕਮਰੇ ਉੱਤੇ ਟੀਨ ਦੀ ਤਿਕੋਨੀ ਛੰਤ। ਕੱਚਾ ਵਰਸ। ਕੱਚੀਆਂ ਕੰਧਾ। ਤਾਕੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਲਕੜੀ ਦਾ ਚੌਖਟਾ, ਬਿਨਾਂ ਪੋਲੇਦਾਰ ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਤਾਕੀ ਵਿਚ ਸਰੀਏ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਡੰਡੀਆਂ। ਬਹੁਤ ਹੀ ਰੋਫ ਖੁਰਦਰੇ ਬਲੈਕ ਬੋਰਡ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪੇਟ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਚਾਕ ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਨਾਲ ਚਲਦਾ। ਤਾਕੀ ਰਾਹੀਂ ਕਈ ਵਾਰੀ ਸੌਂਪ, ਬਿੱਛੂ, ਕਾਟ, ਨਿਉਲ ਵਰਗੇ ਜੰਗਲੀ ਤੇ ਖਤਰਨਾਕ ਜਾਨਵਰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੋਕ ਟੋਕ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਘੁੰਮ ਫਿਰ ਜਾਂਦੇ।

ਉਸ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਮਰਾ ਸਟਰ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਸਾਲਗਰਾਮ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵੀ ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਅਗਿਹਾਨਾ ਬਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਤੇ ਕਮਰਾ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ। ਦੂਸਰਾ ਕਮਰਾ ਸਕੂਲ ਦਾ ਆਫ਼ਿਸ ਸੀ। ਉਸ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੋਕੜ ਦੀ ਅਲਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ। ਫਿਰ ਛੇਵੀਂ, ਸੱਤਵੀਂ ਤੇ ਅੱਠਵੀਂ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਕਮਰੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਵੀ ਦੇ ਕਮਰੇ। ਪਹਿਲੇ ਕਮਰੇ ਦੀ ਛੱਤ