13. ਗਿਠਮੁਠੀਏ

ਮੈਨੂੰ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਵੀ ਸਕੂਲ ਵਾਲਾ ਮਹੌਲ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਉਂਦਾ। ਸੁੰਨੀਆ ਕੰਧਾ। ਟੁੱਟਾ ਜਿਹਾ ਗੇਟ। ਕੋਈ ਫੁੱਲਵਾੜੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਚੰਗਾ-ਚੰਗਾ ਨਾ ਲਗਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕਾਲਾ ਰੰਗ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਸਕੂਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੀ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮੇਟ ਲਿਖ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਪੀ.ਟੀ ਦੇ ਪੀਰਡ ਵਿਚ ਕਮਰਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡੰਗਾਰੇ ਤੇ ਕਿਆਰਿਆਂ ਬਣਵਾਈਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਬੂਟੇ ਲੁਆ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਸਿੰਚਾਈ ਤੇ ਸਫ਼ਾਈ ਗੁਡਾਈ ਦੀ ਜਿਮੇਵਾਰੀ ਉਸੇ ਜਮਾਤ ਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਮਾਤਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਆਰੀ ਵੱਧ ਸੁਹਣੀ ਲੱਗੇਗੀ। ਹਰ ਪੇਖੋਂ ਸਾਂਭ- ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਬੰਦੇ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਪਣੀ ਜਮਾਤ ਮੂਹਰਲੀ ਕਿਆਰੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ।

ਉਸ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸਵੇਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਾਸਟਰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਆਉਂਦੇ। ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਾਉਂਦੇ। ਬੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਗੋਪਸੰਪ ਮਾਰਦੇ। ਚੌਕੀਦਾਰ ਲੰਮੀ ਘੰਟੀ ਵਜਾਉਂਦਾ। ਬੱਚੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਮੁਤਾਬਿਕ ਪਰੇਅਰ ਗਰਾਉਂਡ ਵਿਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਿੱਧੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਮਾਤਾਂ ਵਿਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ। ਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਾਉਂਦਾ, ਨਾ ਪ੍ਰੇਅਰ ਕਰਾਉਂਦਾ ਵਧੇਰੇ ਮਾਸਟਰ ਇਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਣ ਲਈ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ। ਪਾਠ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਖਲਾਸੇ 'ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤਰ ਲਿਖ ਕੇ ਲਿਆਉਣ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ ਆਪਣਾ ਫਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ। ਚਾਕ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਕੰਪੜੇ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇੰਜ 'ਤੂੰ ਪੜ੍ਹ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਹਿਸਾਬ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।

ਗਰੀਬ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਸਿਰ ਖੁਰਕਣ ਦੀ ਵਿਹਲ ਨਾ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ। ਸਕੂਲ ਕੀ ਪੜ੍ਹਾਇਆ? ਕੀ ਹੋਮ ਵਰਕ ਮਿਲਿਆ। ਕਿਹੜਾ ਪੀਰਡ ਲੱਗਿਆ ? ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਤਿਮਾਹੀ ਜਾਂ ਛਿਮਾਹੀ ਟੈਸਟ ਹੋਏ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਕੀ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸ ਬੇਅ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਲਾ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਦਾਰਮਦਾਰ ਮਾਸਟਰਾਂ ਤੇ ਹੀ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਸ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਇੰਨਾ ਕੁ ਵੇਖਕੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬੱਚਾ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਹੋ ਜਾਂ ਫੇਲ੍ਹ।

ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੋਗਰੈਸ ਦੱਸਣ ਲਈ ਸਕੂਲੇ ਬੁਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵੀ ਹੋਈ