ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਹ ਬੰਦਾ ਪਹਿਲੀ ਤੋਂ ਸੱਤਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾ ਵੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਿਖਵਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਿੱਖ ਸਕਿਆ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪਾਸ ਹੋ ਕੇ ਅੱਠਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਪਈ ਕਿਤਾਬ 'ਦੇ ਵੀ ਦੇਖ ਕੇ ਲਿਖਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦਾਸ਼ਤ ਚੰਗੀ ਸੀ। ਜੁਬਾਨੀ ਸੁਆਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਸੁਣਾ ਦਿੰਦਾ। ਆਪਣੇ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਪਰ ਸ਼ਬਦ ਜੋਡ ਤੇ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਾ ਕਰ ਹੁੰਦੀ। ਹਾਂ. ਜੇ ਕੋਈ ਕਾਪੀ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ ਉਸ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਅਰਥ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਬੇੜਾ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਰਿਜ਼ਲਟ ਆਇਆ ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਹੀਓ ਇਕ ਵਿਚਾ ਵੇਲ੍ਹ ਹੋਇਆ ਸੀ ਪਰ ਉਹ ਮੇਰੇ ਸਾਇੰਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਪਾਸ ਸੀ। ਇਜ ਮੇਰਾ ਨਤੀਜਾ ਸੌ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮੇਰੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਵਿਚ ਦਾ ਇਕ ਬੱਚੇ ਰਖਵਾਲ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਸੋ ਫੀਸਦੀ ਨੰਬਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਬੋਰਡ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਜੀਤਾ ਵੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਕ ਹੋਰ ਦੁਖਾਂਤ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਪਾਸ ਪੜ੍ਹ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਦਾਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਦਾਦਾ ਪੋਤਾ ਹੀ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਕੁ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਸੋ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਨਤੀਜਾ ਦੇਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਕੁਝ ਅਧਿਆਪਕ ਸਾਥੀਆਂ ਨੇ ਮੇਰੀ ਹੋਸਲਾ ਅਫ਼ਜਾਈ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਹੌਸਲਾ ਤੇ ਮਨੋਬਲ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਸਮਰਪਣ ਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਕੀ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਵਾਂਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਾ ਪਵੇ। ਪਰ ਇਨਾ ਸਭ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਨਸ਼ੇੜੀ ਮੁਖ ਅਧਿਆਪਕ ਪਾਸੋਂ ਹੌਂਸਲਾ ਅਫਜਾਈ ਦੇ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਰਸ ਕੇ ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਨਿਕਲਦੇ, ਜਿਹੜੇ ਹਰਦਮ ਉਸ ਦੀ ਹਾਂ `ਚ ਹਾਂ ਮਿਲਾਉਂਦੇ। ਉਸ ਨਾਲ ਖਾਣਪੀਣ ਵਿਚ ਸਾਥ ਦਿੰਦੇ। ਉਸ ਦੀ ਝੂਠੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਚਾਪਲੂਸੀ ਕਰਦੇ। ਪਰ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਸ ਨਾਲ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਝੌਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਨਵਾਂ ਸ਼ੈਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਦੇ ਜਨਲ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਹੋਣੇ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਵਾਲੀਬਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰੈਕਟਿਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਕੂਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਵਾਲੀਬਾਲ ਦੀ ਟੀਮ ਨੂੰ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲੈਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਇਸ ਖੇਡ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੈਂ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰਿਆ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਟੀਮ ਦਾ ਇਨਚਾਰਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਾਇਦ ਹੀ ਕਦੇ ਕਮਾਹੀ ਦੇਵੀ ਜਾਂ ਮਹੂ ਦੀਆਂ ਹੋਟੀਆਂ ਟੱਪ ਹੋਣ। ਉਹ