ਪੱਛਮੀ ਯੋਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਵਾਪਾਰਕ ਮੰਡੀਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਅਤੇ ਜੰਗੀ ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਵਾਪਾਰਕ ਐਕਸਪੋਰਟ ਦੇ ਘਾਟੇ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਜੰਗ ਦਾ ਵਾਪਾਰ ਪੂਰੇ ਜੋਬਨ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਜੋ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਰੂਸੀ ਧੜੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾ ਕੇ ਵੇਚਣ ਲਈ ਕਾਹਲੇ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੰਗਾਂ ਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਵਾਪਾਰਕ ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਫਲ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੀਆਂ। ਹਰ ਚਹੁੰ-ਪੰਜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪੱਛਮ ਨੂੰ ਮੰਦਵਾੜਾ ਆ ਘੇਰਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਵੀ ਪੱਛਮੀ ਮੰਦਵਾੜੇ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਸਮਾਧਾਨ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕੀ।
ਤੀਜੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਪੱਛੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਸੰਦ ਵੇਚਣ ਦੀ ਥਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਉੱਨਤ ਸਨਅਤੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ, ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਲਈ, ਵਾਪਾਰਕ, ਸਨਅਤੀ ਅਤੇ ਅਕਲੀ ਰੁਝੇਵਾਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕੁਝ ਚਰਚਾ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਕਰਾਂਗਾ, ਇਥੇ ਜੰਗ ਦੇ ਇਕ ਘਿਟਾਉਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ, ਇਸਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਰੂਪ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਚੱਕ੍ਰਵਰਤੀ ਅਖਵਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਚੱਕਵਰਤੀ ਬਣਨ ਦੀ ਰੀਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਭੈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਭੈ-ਭੀਤ ਕਰ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁਗ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੱਕ੍ਰਵਰਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬੱਲ ਨੇ ਚੋਖਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਚਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ
