ਯੁੱਧ-ਜੰਗ-4

ਜੰਗ ਅਤੇ ਅਮਨ

ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ "ਜੰਗ ਦਾ ਜਨਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਅਮਨ ਦੀ ਰਖਵਾਲੀ ਲਈ ਮੋਰਚਾ-ਬੰਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।" ਅਕਲ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵਾਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਣਾਈ ਹੈ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤਿਰਥੀਆਂ ਦੇ ਪੜ੍ਹਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਢਾਈ-ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾ ਤੋਂ ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ, "ਸਦੀਵੀ ਅਮਨ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਛੱਡੋ, ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੰਮੇਰਾ ਅਮਨ ਵੀ ਸਮਾਜਾਂ ਨੂੰ ਦੁਰਬਲ, ਆਲਸੀ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਕ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਿਧਾਂਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ-ਕੋਟ ਉਸਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਿਮਾਗੀ ਦਲ-ਬੰਦੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਸ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਨੂੰ ਝੂਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਜੰਗਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਜੰਗ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਲਾਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਿੱਸਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਕਮਾਉਣ ਲਈ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਲਸੀ ਹੋਣਾ ਤਾਂ ਇਕ ਪਾਸੇ, ਸੁਖ ਦੀ ਨੀਂਦ ਸੌਣਾ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸੀਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਯੂਨੈਸਕੋ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਵਿਚਲਾ ਇਹ ਵਾਕ, ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਬਦਲ ਕੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, "ਜੰਗ ਦਾ ਜਨਮ ਜਰਵਾਣੇ ਹਾਕਮਾਂ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਿਚ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵਾਪਾਰੀਆਂ, ਰੀਸਰਚ ਲਿਬਾਰੇਟਰੀਆਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਇਕ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੂਜੇ ਮਾਰੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਵਿਗਿਆਨਕਾਂ, ਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਮਾਨੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਸ਼ੀਲੀ ਗੋਲੀ ਖਾ ਕੇ ਉਪਰ ਦੱਸੇ ਸਾਰਥੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਰਗਲਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੁਰਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਹ ਅਹਿਸਾਸ ਜਗਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਐਲਪ੍ਰੈਡ ਨੋਬੈੱਲ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜਾਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਮਨ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।"

1. Wars are made in the minds of men, it is in the minds of men that defences of peace must be constructed.

2. ਨੋਬਲ ਪ੍ਰਾਈਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ-ਦਾਤਾ।