ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ-1

ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਉਲਬਦੀ ਤਾਣੀ ਹੈ । ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਵੇਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਉਵੇਂ ਹੀ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ। ਪਰਿਵਾਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਨਾਤਨ, ਸੁਭਾਵਕ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਡਰ, ਤੋਖਲਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸੁਆਰਥ, ਥੁੜ ਅਤੇ ਆਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਕੋ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਮਤਾ, ਨਿਰਭਰਤਾ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰੀ ਜਾਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਭਾਵ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਦੇ ਕੋਮਲ ਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ ਇਹ ਕੁਦਰਤੀ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਕੇਵਲ ਕੋਮਲ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਠੋਰ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਮਿੱਤਰਤਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਇਸਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਮਲ ਭਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਭਾਵਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪਰਿਵਾਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਬੌਧਿਕ ਸਹਾਰੇ ਦੀ ਲੋਡ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਲੰਮੇ ਚੌੜੇ ਲਿਖਤੀ ਵਿਧਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਵਿਕਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ਵਿਚ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਉੱਨਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵੱਲ ਜਿੰਨਾ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਪੰਜ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਵੀ ਜੇ ਪਰਿਵਾਰ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੱਲ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨੁਹਾਰ ਹੁਣ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਬੰਧ ਭਾਵੇਂ ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ ਵੱਡੇ ਭਾਵੇਂ ਵਿਕਸੇ ਹੋਏ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ ਉਪਜਾਏ ਹੋਏ, ਭਾਵੇਂ ਸਦੀਵੀ ਹੋਣ ਭਾਵੇਂ ਵਕਤੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵਿਕਾਸ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਕ ਹੈ। ਕਈ ਵੇਰ ਹਰ ਤਬਦੀਲੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਅੰਤਰੀਵ ਆਤਮਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਕੋਈ ਕੋਈ ਰੂਪ ਉੱਕਾ ਅਲੋਪ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਸਕਣਾ ਔਖਾ ਹੈ ਕਿ ਵੱਖ ਵੱਖ ਹਾਲਾਤ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਹੂ-ਬ-ਹੂ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ ਪਰ ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਏ ਜਾਣੇ ਜ਼ਰੂਰ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨਾਲ ਰਲਦੇ ਮਿਲਦੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵੱਲ ਵੇਖਣਾ ਵੀ ਲਾਹੇਵੰਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਸ਼ੀਨੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਉਤਲੇ ਸਾਰੇ ਸੱਭਿਅ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੋ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਬਦਬੇ ਸਾਹਮਣੇ (ਸੁਆਮੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆ ਵੀ) ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸੇਵਕ ਵਾਗੂੰ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸੱਤਾ ਦੀ ਸਾਂਝ