

ਜਾਂ ਉਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਉਚੇਚੇ ਯਤਨਾਂ ਪਿੱਛੇ ਕਿਸੇ ਉਚੇਚੇ ਮਨੋਰਥ ਦਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸੁਰੱਖਿਆ, ਵਿਉਂਤਪਤੀ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਥਾਪੇ ਗਏ ਕੁਦਰਤੀ ਮਨੋਰਥ ਆਪੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਵਿਲਾਸ ਜਾਂ ਅੱਯਾਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਧਾਰਣ ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿਚ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ। ਸਾਧਾਰਣ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਸਾਧਾਰਣ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਸਮਾਜਾਂ ਲਈ ਵਿਉਤਪਤੀ ਵੀ, ਵਰ ਦੀ ਥਾਂ ਸਰਾਪ ਆਖੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸੁਡਾਨ, ਸੁਮਾਲੀਆ, ਈਥੋਪੀਆ ਆਦਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਰੁਲ ਰੁਲ ਕੇ, ਘੁਲ ਘੁਲ ਕੇ, ਮੁੱਕ ਸੁੱਕ ਕੇ ਅਤੇ ਰੋਟੀ ਲਈ ਸਹਿਕ ਸਹਿਕ ਕੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਈ ਕਈ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਲਈ ਜੀਊਂਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਤੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਪਿੰਜਰਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ, ਮਜਬੂਰੀ, ਪੀੜ ਅਤੇ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਆਦਮੀ ਲਈ ਇਹ ਨਿਰਣਾ ਕਰ ਸਕਣਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਣਿਆ ਗਿਆ ਭੋਗ ਆਨੰਦ ਵਡੇਰਾ ਸੀ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਲ ਤਿਲ ਮਰਦੇ ਵੇਖਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਵਧੇਰੇ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੌੜੀ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ, ਵਿਉਤਪਤੀ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵਿਚ ਖ਼ਿਆਲਿਆ ਜਾਣਾ ਵੀ ਓਪਰਾ ਹੈ। ਹੀਗਲ ਦੀ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਧੀ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀ ਥਾਂ 'ਸਪਿਰਟ' ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਉਹ ਕੇਂਦਰੀ ਥਾਂ, ਮਾਰਕਸ ਦੁਆਰਾ 'ਆਰਥਕਤਾ' ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਅਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਕਬੀਲਾ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਬੇਮਲ-ਭਾਵੀ, ਸਰਵ-ਕਾਲੀਨ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਣ ਪ੍ਰਬੰਧ ਆਖੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਭੋਜਨ ਜਾਂ ਆਰਥਕਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਸੱਤਾ ਸੁਆਰਥ, ਹਿੰਸਾ, ਹਥਿਆਰ, ਨਿਰਦੇਕਾ, ਕਪਟ ਅਤੇ ਅਨੈਰਿਕਤਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸਰਵ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ (ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਦਾ ਦੁਰਭਾਗ ਹੈ ਕਿ) ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਆਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਮਾਜਕ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਮੂਲ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਆਖਣ ਵਾਲਾ ਕਾਰਲ ਮਾਰਕਸ ਵੀ ਸੁਆਰਥ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ, ਪ੍ਰੋਲੇਟੇਰੀਅਟ ਡਿਕਟੇਟਰਸ਼ਿਪ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਆਖਣ ਦੀ ਉਹ ਭੁੱਲ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਪਲੈਟੋ, ਅਰਸਤੂ ਜਾਂ ਵੇਦ ਵਿਆਸ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ, ਓਨੀ ਓਪਰੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ ਜਿੰਨੀ ਮਸ਼ੀਨੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਪਿੱਛੋਂ ਵਿਕਸਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਸਨਅਤੀ ਸਮਾਜਾਂ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਮਾਜੀ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਚੇਤਨ ਹੁੰਦੇ ਚਿਤਵਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਸੇ ਚੇਤਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਰਵ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਡਿਕਟੇਟਰ ਦੀ ਅਣ-ਮਨੁੱਖੀ ਅਧੀਨਗੀ ਪਰਵਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹਿਣਾ ਜ਼ਰਾ ਓਪਰਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਵੀ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸਰਵ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਪ੍ਰਬੰਧ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਜਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਜਾਚ ਸਿਖ