ਸ਼ਕ

ਸ਼ੌਕ, ਚਾਅ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨੂੰ, ਮੈਂ, ਜ਼ਿੰਦਾ ਦਿਲੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਜਾਂ ਜੁਜ਼ ਆਖਿਆ ਹੈ। ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਅਧੂਰੀ ਅਤੇ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਉ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬੁਰਾਈ ਨਹੀਂ।

ਜ਼ਿੰਦਾ-ਦਿਲੀ ਦੇ ਤੱਤ ਜਾਂ ਸੰਘਟਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ 'ਸ਼ੌਕ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ—ਜਿਊਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ, ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਾਰਣ ਕੰਮਾਂ ਅਤੇ ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਮਹੱਤਵ ਦਿੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਉੱਚਿਤ ਸਮੇਂ, ਪੂਰੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਭਾਵਨਾ। ਅਸੀਂ ਅਮੀਰ-ਗਰੀਬ, ਹਾਕਮ-ਮਾਤਹਿਤ, ਕਾਮੇ-ਕਿਰਸਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ਿਲਪੀ-ਵਾਪਾਰੀ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਈਏ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆਪਣੇ ਸਕੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦਾ ਆਦਰ-ਮਾਣ, ਆਪਣੇ ਸਨੇਹੀਆਂ-ਮਿੱਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸਨੇਹ-ਸਾਥ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਭੈ-ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਡੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਰਾਏ ਸਾਡੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਉਲੀਕਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਧਾਰਣ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਧਾਰਣ ਜੁਗਤੀ ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਇਸ ਸਾਧਾਰਣ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਧਾਰਣ ਜੁਗਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਾਧਾਰਣਤਾ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਇਹ ਸਾਧਾਰਣ ਜੀਵਨ ਸਾਡੇ ਸਮੁੱਚੇ ਆਪੇ ਦੀ ਖੇਡ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਦੀ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅਵਸਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਭਰਪੂਰਤਾ ਨਾਲ ਜੀਣ ਦਾ ਗੌਰਵ ਪਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਧਾਰਣ ਤੋਰੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਸਿਆਣੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਵਰਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖੁਰਸ਼ਾਰਥੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਜੀਣ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪਹਿਲੂ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਸਰਵਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਗਲਾਸ ਵਿੱਚ ਘੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਮਿਸਰੀ, ਮਿਠਾਸ ਬਣ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹਰ ਕਣ ਵਿੱਚ ਸਮਾਅ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਮੁੱਚੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸ਼ੋਂਕ ਨਾਲ ਜੀਣ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ, ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਇਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ 'ਸ਼ੌਕ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਅੰਗ ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਰੀਝ ਵੱਲ ਉਚੇਚੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਰੁਚਿਤ ਹੋਣ ਦੇ ਉਲਾਰ ਦਾ ਨਾਂ ਹੈ।' ਕੁਝ ਲੋਕ ਇਸ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ 'ਉਲਾਰ' ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ। ਉਹ ਕਹਿਣਗੇ, "ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਚਿਤ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ ਦੇ ਸ਼ੌਕੀਨ ਹਨ; ਕੁਝ ਇੱਕ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਚਿੱਤਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਣਵੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ