ਮੇਰੇ 'ਹਾਂ' ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਝਮੇਲਾ, ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਬੇਕਾਰ ਆਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤਰ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਧਾਰਣ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਧਾਰਣ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਸ਼ੌਕ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਹੱਦ ਬੰਨੇ ਤੋੜ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਭਾਰੂ ਹੋਣ ਦੀ ਭੁੱਲ ਨਾ ਕਰੋ। ਇਸੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਇਸ ਲੇਖ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸ਼ੌਕ ਨੂੰ ਬੇ-ਲਗਾਮਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤੇ ਸ਼ੌਕ ਅਪਣਾਉਣੇ ਅਤੇ ਪਾਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਦੇ ਲਾਭ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਇਹ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਮੋੜ ਉੱਤੇ, ਹਰ ਪਰਿਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੌਕ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਇਹ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਮਿੱਤ ਲੰਡਨ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਦੋ ਸ਼ੌਂਕ ਹਨ, ਇੱਕ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਦਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦੀ ਸੇਲ (Sale) ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਸਟੋਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਪੜੇ ਖ਼ਰੀਦ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦਾ। ਪਹਿਲੇ ਸ਼ੌਕ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵਧੀਆ ਸ਼ੌਕ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪਾਗਲਪਨ ਆਖੋਗੇ। ਪਰੰਤੂ ਮੇਰਾ ਮਿੱਤ੍ਰ ਪਾਗਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪੜ੍ਹਿਆ-ਲਿਖਿਆ ਸੂਝਵਾਨ ਆਦਮੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਖ਼ਰੀਦਣ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਦੋ-ਚਾਰ ਹਫ਼ਤੇ ਹੀ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਵੀ ਮੌਸਮੀ ਹੈ। ਵਲੈਤ ਦੇ ਸਿਆਲ ਵਿੱਚ ਬਾਗ਼ਬਾਨੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਮੇਰਾ ਮਿੱਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਆਂਢੀਆਂ-ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੇ ਘਰੀ ਫੁੱਲ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਕ ਨੂੰ ਲੰਮੇਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਦੋ-ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਹ ਰੁਝੇਵਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਨਿਭਦਾ। ਸੇਲ ਅਤੇ ਬਾਗਬਾਨੀ ਦੇ ਪੰਜ-ਛੇ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਰਾ ਸਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਹੀਣ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ਹੀਣ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੀ ਹਰ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਅਕੇਵੇਂ ਉਕਤੇਵੇਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਵਾਰ ਦੋ ਘੰਟੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਦੋ ਘੱਟੋ ਜਾਣ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਕੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ-ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰਾਂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ
