ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ

ਉਦਾਸੀ ਭੂਤਕਾਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੈ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਭਵਿੱਖਤ ਨਾਲ। ਕਿਸੇ ਅਣਇੱਛਤ ਜਾਂ ਦੁਖਦਾਇਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਦਾਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਕਿਸੇ ਅਣਇੱਛਤ ਜਾ ਦੁਖਦਾਇਕ ਘਟਨਾ ਦੇ ਵਾਪਰਨ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਸਾਨੂੰ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਸੀ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵੱਲੋਂ ਉਪਰਾਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਮਿਥ ਕੇ ਹਰ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਚਿੰਤਾ ਜੇ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਰੂਪ ਨਾ ਧਾਰਨ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ-ਹੀਣਤਾ, ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ ਅਤੇ ਨਰਵਸ ਬ੍ਰੇਕਡਾਉਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦਿਮਾਗੀ ਥਕਾਵਟ ਦੀ ਥਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਥਕਾਵਟ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਮਨੋ- ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਿਧਾਂਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਜਾਂ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਹੈ।

ਦਿਮਾਗੀ ਸ਼ਕਾਵਟ ਸਾਧਾਰਣ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਹੱਦ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਦਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਕਸਰਤ ਅਤੇ ਗੂਹੜੀ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਉਚੇਚੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਉਦਾਸੀ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਲਈ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੰਡਾਂ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਹਨ: (1) ਵਾਸਤਵਿਕ ਅਤੇ (2) ਕਾਲਪਨਿਕ । ਦੂਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹਾਂ । ਇਸ ਕਾਲਪਨਿਕ ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਉਦਾਸੀ ਕਹਿਣਾ ਵਧੇਰੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਲਗਪਗ ਹਰ ਬਾਇਰ ਇਸ ਉਦਾਸੀ ਦੇ ਰੋਗ ਦਾ ਰੋਗੀ (ਹੁੰਦਾ ਨਹੀਂ) ਹੋਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਖਿਆਲੀ ਸੁੰਦਰੀ ਦੀ ਖ਼ਿਆਲੀ ਬੇ-ਵਫ਼ਾਈ: ਜ਼ਾਲਿਮ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਖ਼ਿਆਲੀ ਜ਼ੁਲਮੋਂ-ਸਿਤਮ; ਕਵੀ ਦੀ ਹਰ ਕੋਮਲਤਾ ਨਾਲ ਹੋਈ ਕਠੋਰਤਾ ਅਤੇ ਹਰ ਮਿੱਤ੍ਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਨ ਵਾਲੀ ਬਤੂਤਾ ਅਜਿਹੀਆਂ ਅਣਇੱਛਤ ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਇਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕਵੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸ਼ੈ ਦੀ ਕੋਈ ਹੋਂਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ। ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਸਮੇਂ ਇਸ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲ ਥੋੜੀ ਜਾਂ ਬਹੁਤੀ ਸਾਂਝ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਉਮਰ ਦੀ ਉਦਾਸੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਇਰਾਨਾ ਦੀ ਥਾਂ ਆਸਕਾਨਾ ਉਦਾਸੀ ਕਹਿਣਾ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵਾਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਆਸ਼ਕਾਨਾ ਉਦਾਸੀ ਕਾਲਪਨਿਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਥਲ ਪੁੱਥਲਾਂ ਨਾਲ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਮਾਨਸਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚੇ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਸ ਪੱਖ, ਪੜਾ (ਜਾਂ ਫੋਜ਼) ਉੱਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਅਲੋਕਿਕ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖੁਮਾਰੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਸੋਮਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਂਝ ਪਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦਾ