ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਡਰ ਦਾ ਨੇੜਲਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਉਦਾਸੀ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ। ਸਾਧਾਰਣ ਆਦਮੀ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਮਾਇਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਲਾ ਅੰਤਰ ਬਹੁਤ ਸੂਖਮ ਹੈ; ਪਰ, ਹੈ ਜ਼ਰੂਰ। ਏਥੇ ਮਾਇਕ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
9 ਮਾਇਕ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੇਵਲ ਗਰੀਬੀ ਨਹੀਂ: ਅਮੀਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਇਕ ਚਿੰਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਗਰੀਬੀ ਓਨੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਉਪਜਾਉਂਦੀ ਜਿੰਨੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ: ਕਿਉਂਜੁ ਗਰੀਬੀ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਵਿਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ 'ਪੈ ਚੁੱਕੀ' ਮੁਸੀਬਤ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤਨਖਾਹਦਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਆਮਦਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਇਕ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ (ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤਕ) ਮੁਕਤ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਅਜੋਕੇ ਪ੍ਰਬੰਧਤ ਸਨਅਤੀ-ਵਾਪਾਰਕ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਚਾਕਰੀ ਨੂੰ ਨਿਖਿੱਧ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਆਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਪਿਛਲੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਇਕ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰੱਖਦੀ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਲਕੀ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਉਂਦੀ ਸੀ; ਜਿਸ ਮਾਣ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਉਹ ਮੌਨਸੂਨੀ ਜੂਏ ਦੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਖੇਡ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਂਞ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਸੱਚ ਇਹ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 'ਉੱਤਮ ਖੇਤੀ' ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਿਸਾਨ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ 'ਨਿਪਿੱਧ' ਚਾਕਰ ਅੱਗੇ ਝੁਕਦਾ ਆਇਆ ਹੈ।
ਬਹੁਤੀ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੰਨਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਜਿਹੜੇ ਤਨਖ਼ਾਹਦਾਰ ਲੋਕ ਅਯੋਗ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਆਤਮ- ਸੰਮਾਨ ਦੀ ਹਾਨੀ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਕੜੇ ਜਾਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਚਿੰਤਾ ਉਪਜਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਪਕੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਤੋਖਲਾ ਘਟ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਚਿੰਤਾ ਘੱਟ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਤਾਂ ਵੀ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸੰਮਾਨ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਉਦਾਸੀ ਜ਼ਰੂਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਾਧਾਰਣ ਆਦਮੀ ਲਈ ਆਤਮ-ਸੰਮਾਨ ਅਤੇ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਹਉਮੈ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅੰਗ ਹਨ। ਕੋਈ ਕਠਿਨ ਜਪ- ਤਪ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਆਸਰਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਸ ਹਉਮੈ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ
