ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਰਿਵਾਜ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚਲੀ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਆਦਤ ਨਾ ਆਖ ਕੇ ਬੁਰਾਈ ਆਪਣਾ ਆਦਤ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਮਾਜ ਵਿਚਲੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਰਿਵਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਆਪਣ ਨਾਲ ਰਿਵਾਜ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਸੁਖਾਵੇਂ ਬਣੇ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ, ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਸੁਖਾਵੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਆਦਤਾਂ ਅਪਣਾਅ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸਮਾਜ ਵੀ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਖਾਵੇਂ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ: ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਹਤਮੰਦੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ।
ਜਿਹੜਾ ਸਮਾਜ ਸਿਹਤਮੰਦ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤਾ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇਣ ਦੀ ਜਿਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਪੁਰਾਣੇ ਵਕਤਾਂ ਵਿੱਚ-ਪੰਜਾਹ ਕੁ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਤਕ-ਇਹ ਰਿਵਾਜ ਸੀ ਕਿ ਭੈਣ ਦੇ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਭਰਾ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਡੋਲੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹੋਂ ਪਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕਹਾਰ ਡੋਲੀ ਚੁੱਕਦੇ ਅਤੇ ਕੁੜੀ ਦੇ ਸਹੁਰੇ ਪਿੰਡ ਤਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਡੋਲੀਆਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀਆਂ, ਕਹਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹੇ; ਕੁੜੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਰਾ ਉਸ ਕਾਰ ਨੂੰ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਤਕ ਧਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਧੱਕਣ ਦਾ ਸਾਂਗ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਭੈਣ ਵਿਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਚਿਰ ਤਕ ਇਸ ਰਿਵਾਜ ਦਾ ਰੂਪ ਬਦਲ ਜਾਣ ਦੀ ਆਸ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਡੋਲੀ ਨੂੰ ਮੋਢਾ ਦੇਣ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਰਵਾਇਤ ਜਾਂ ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਉਚੇਚਾ ਜਤਨ ਕਰ ਕੇ ਝੋਲੀ ਬਣਵਾਈ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਮੋਢਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਕੋਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੈਣ ਦੀ ਵਿਦਾਇਗੀ ਵਾਲੀ ਕਾਰ ਨੂੰ ਮੋਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪੰਜਾਹ ਜਾਂ ਸੌ ਮੀਟਰ ਜ਼ਰੂਰ ਤੁਰੇ। ਇਉਂ ਉਚੇਚੀ ਜਾਂ ਰੋਗੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਮਨਵਾਉਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਜਾਂ ਰਿਵਾਇਤਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੇ ਆਤੰਕ ਵਰਗਾ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਤੰਕ ਹੈ। ਰਿਵਾਜਾਂ ਦਾ ਉਚੇਚਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਨਾ। ਹਰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕਾ ਦੁੱਕਾ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਹ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਕਿ ਰਿਵਾਜ ਬਦਲਦੇ ਅਤੇ ਵਿਕਸਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਿਵਾਜਾਂ ਨੂੰ 'ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪਰਪੱਕਤਾ ਦਾ ਮੋਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ
