ਗਿਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨੱਕੋ-ਨੱਕ ਭਰ ਦੇਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਵਾਂਗੇ ? ਕੀ ਅਸਾਂ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਗਿਲਾ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਪੁਚਾਇਆ?

ਸਾਡਾ ਉੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ-ਪੁਚਾਇਆ ਹੈ। ਪਰ, ਅਸਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵਧਾਅ ਚੜ੍ਹਾਅ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਉੱਤਰ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਯੋਗ ਵੀ। ਵਧਾਅ ਚੜਾਅ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਚੁਗਲੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਆਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ। ਉਹ ਲੁਕੇ ਛਿਪੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਆਦਤ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ ਚੁਗਲੀ ਨਾਲੋਂ ਵਡੇਰੇ ਅਪ੍ਰਾਧ ਦਾ ਅਪ੍ਰਾਧੀ ਆਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਜੇਹੇ ਜਾਣੇ ਪਛਾਣੇ ਚੁਗਲਖੋਰ ਨਾਲ ਕੋਈ ਗਿਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਉਸ ਸਨੇਹੀ ਨਾਲੋਂ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧ ਰੋਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਗਿਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਲੋਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਚੁਗ਼ਲਖ਼ੋਰ ਵਧਾਅ ਚੜਾਅ ਕੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਵਿਅਕਤੀ ਤਕ ਪੁਚਾਵੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸੰਬੰਧ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਣ । ਇਹ ਕਾਫ਼ੀ ਕੋਝਾ ਢੰਗ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਪਰ, ਚੁਗਲਖੋਰਾਂ ਨਾਲੋਂ ਥੋੜੇ; ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਸੋਧ ਸੁਧਾਈ ਵੱਲ ਹੈ, ਨਿਘਾਰ ਜਾਂ ਪਤਨ ਵੱਲ ਨਹੀਂ। ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜਕ-ਰਾਜਨੀਤਕ ਭੁੱਲਾਂ ਸਹਿਜ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ।

ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਚੁਗ਼ਲੀ ਆਖਦੇ ਹਾਂ ਉਹ ਅਸਲੇ ਵਜੋਂ ਇੱਕ 'ਗੱਲ' ਹੈ ਅਤੇ 'ਗੱਲ' ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਚੇਚਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਥਾਂ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤਕ ਰੇਡੀਓ ਅਤੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਵੀ ਗੱਲਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ, ਘਰੇਲੂ ਟੈਲੀਫੂਨਾਂ ਦੇ ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਮੋਬਾਇਲ ਫੋਨਾਂ ਦਾ ਪਾਗਲਪਨ ਤਾਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਦੀ ਮੂੰਹ ਬੋਲਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹਨ। ਟੈਲੀਫੂਨ ਚਿੱਠੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਇਹ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਣ ਦੇ ਰਿਵਾਜ ਨੂੰ ਪਿੜੋਂ ਕੱਢਣ ਵਿੱਚ ਸਫਲ  ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਕੁਦਰਤੀ ਭੁੱਖ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਗੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਆਲੋਚਨਾ ਜਾਂ ਸਮੀਖਿਆ ਵੀ ਇਨਸਾਨੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਅਹਿਸਾਸਟ, ਇੱਛਣ ਅਤੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਹੋਂਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤ੍ਰ ਲਈ ਸਮੀਖਿਆਸੂਨ ਹੋਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੰਦਾ ਆਖਣ ਦਾ ਯੁਗ ਬੀਤ ਗਿਆ। ਹੈ। ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦਾ ਨਰੋਆਪਨ ਆਖਣ ਦਾ ਯੁਗ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦੀ ਥੋੜੀ ਜਹੀ ਅਦਲਾ ਬਦਲੀ ਨਾਲ ਹਰ ਚੁਗਲੀ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਾਡੀ ਆਲੋਚਨਾ ਜਾਂ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿੱਦਿਆ, ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀ ਰਾਏ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਮੀਖਿਆ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੁਗਲੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਸਿਆਣਪ ਹੈ। ਜੇ ਚਾਹੀਏ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਮੀਖਿਆ ਨੂੰ ਚੁਗਲੀ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚਲੀ ਪ੍ਰਸਨਤਾ ਦੀ ਹਾਨੀ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਆਮ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਸਿਆਣਪ ਦੀ ਥਾਂ ਭਾਵੁਕਤਾ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਠੀਕ ਵਾਕ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ 'ਅਸੀਂ ਭਾਵੁਕਤਾ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਵਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਉਂ ਵਰਤਣ