ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ

ਕਵੀ, ਚਿੱਤ੍ਰਕਾਰ ਜਾਂ ਬੁੱਤ-ਘਾੜੇ ਵਰਗੀ ਕਲਪਨਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਤਾਂ ਵੀ ਹਰ ਕੋਈ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਰੇ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਥੌੜੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਛੈਣੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਸੱਟ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੁੱਤ-ਘਾੜਾ ਉਸ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੂਰਤੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਸਾਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। 'ਮੂਰਤੀ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁੱਤ-ਘਾੜੇ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਗੱਲ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਭਾਵੇਂ ਸਾਰਿਆਂ ਕੋਲ ਕਲਾਕਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕੋਈ ਕੋਈ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿਣਗੇ ਕਿ ਮੂਰਤੀਕਾਰ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਮੂਰਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿਚਲੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਸਾਕਾਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਲਾਕਾਰ। ਮੈਂ ਇਹ ਵੀ ਮੰਨ ਲਵਾਂਗਾ ਕਿ ਮੂਰਤੀ ਪੱਥਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬੁੱਤ-ਤ੍ਰਾਸ਼ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਬੁੱਤ-ਤ੍ਰਾਸ਼ ਦੇ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਨੂੰ ਸੰਭਵ ਬਣਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕੜਕਦੀ ਧੁੱਪੇ ਅਤੇ ਹੱਡ ਠਾਰਵੀਂ ਠੰਢ ਵਿੱਚ। ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਰੋਟੀ ਕੱਪੜੇ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਸਮਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਬਿਰਧ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੀ ਦਵਾਈ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਫ਼ੀਸ ਵੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਘਰਵਾਲੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸਾੜ੍ਹੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸਾੜ੍ਹੀ ਵੀ। ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਦਿਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੈਸੇ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦੇ ਵਟਾਂਦਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਰੋਟੀ, ਘਰਵਾਲੀ ਲਈ ਸਾੜ੍ਹੀ, ਬਿਰਧ ਮਾਤਾ ਲਈ ਦਵਾਈ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਫੀਸ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਿੰਨੇ ਦਿਨ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨੂੰ ਮੱਲੀ ਬੈਠੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਈਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਪਨਾ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਕਰ ਸਕਣ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਰਵਾਸ, ਇੱਕ ਤਸੱਲੀ, ਇੱਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਿਲੀ ਹੈ।

ਜੇ ਮੈਂ ਆਖਾਂ ਕਿ 'ਇਹ ਤਸੱਲੀ, ਇਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ,' ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਥੋੜੇ ਆਦਮੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋਣਗੇ ਹਾਲਾਂਕਿ ਬੁਤ- ਤ੍ਰਾਸ਼ ਨਾਲੋਂ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਾਡੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਿਤੇ ਵਡੇਰੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਹੈ।

 ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਕਿ ਕਿਸੇ ਚਿੱਤ੍ਰਕਾਰ ਜਾਂ ਬੁੱਤ-ਤ੍ਰਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵੀ ਸਥੂਲ ਵਿੱਚ ਸੂਖਮ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਅਸੀਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਕਿ ਇੱਕ