

ਇੱਕ ਦਿਨ ਅਜੇਹਾ ਵੀ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ (ਆਵੇਗਾ) ਕਿ ਅਜੇਹੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਪਾ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਤੋਂ ਅਗੇਰੇ ਉਚੇਰਾ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿੱਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਵਤੀਰਾ' ਅਪਣਾਅ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ, ਅਮਲੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਉਹ ਸਮਾਜਕ ਮਸ਼ੀਨ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੁਰਜਾ ਹੈ ਓਨਾ ਹੀ ਵੱਧ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਉਹ ਸਿੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਨੀ ਹੀ ਬਹੁਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਿਕਟਵਰਤੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਬਸ਼ਰਤੇ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਵਿਚੋਲਗੀਰੀ ਗੁਪਤ ਹੋਵੇ; ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਹੋਵੇ । ਜੇ ਉਹ ਅਸ਼ੋਕ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਭਾਰਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਿਹਾ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਲਿਖ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰਥਕ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅਨੁਭਵੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਰਤ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਅਲੌਕਿਕ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਹੋਵੇ।
ਜੇ ਸਾਲਸੀ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਯਾਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਗੁਪਤ ਦੀ ਥਾਂ ਪਰਗਟ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਪਾਖੰਡ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਖੰਡ ਦਾ ਆਕਾਰ ਏਨਾ ਵਧ-ਫੁੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁੱਲ ਆਲਮ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅੱਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਣ ਦੇ ਜਾਂ ਅੱਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੋਣ ਦੇ ਹਉਮੈ-ਰੋਗ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਈਸ਼ਵਰ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ (ਸਾਲਸੀ) ਦਾ ਪਰਗਟ ਰੂਪ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਰਾਹ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਯਾਚਨਾ ਹੀ ਬਹੁਤੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਵਸਥਾ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਜੇ ਯਾਚਕਾਂ ਦੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਫੀਸ ਲੈ ਕੇ ਯਾਚਕਾਂ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਚੋਲਗੀਰੀ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਮਤੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਮੱਧਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਗੋਣ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਅਜੋਕੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰੂਲ ਆਵ ਲਾਅ (Rule of Law- ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ) ਨਹੀਂ ਸੀ । ਰਿਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੱਡੀ ਨੂੰ ਤੋਰੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਾਧਨ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ । ਧਾਰਮਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿਅੰਤ ਆਦਰਯੋਗ ਨਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਉੱਨਤ ਸਨਅਤੀ ਜਮਹੂਰੀ ਸਮਾਜਾਂ ਵਿੱਚ 'ਯਾਚਕਾਂ' ਨੂੰ 'ਹੱਕਦਾਰ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਧਨ ਸਮਾਜਕ ਬੁਰਾਈ ਜਾਪਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ।
'ਵਿਖਾਵੇ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਰੱਖੀ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਾਲਸੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਵਿਖਾਵੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਈਸ਼ਵਰੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਮਾਨਸਿਕਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਜਾਂ ਬੌਧਿਕਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ