ਪਿਆਰ ਇੱਕ ਵਿਵਹਾਰ ਜਾਂ ਵਤੀਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਹ, ਮਮਤਾ, ਮਿੱਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਕਾਮੁਕਤਾ ਆਦਿਕ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇੱਕ ਭਾਵ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਤਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰੇਰਣਾ-ਸਰੋਤ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਇੱਕ ਵਤੀਰਾ ਜਾਂ ਵਿਵਹਾਰ ਹੈ; ਸੁਰੱਖਿਆ, ਜਗਿਆਸਾ ਅਤੇ ਨਿਰਯੋਗਤਾ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰਕ ਹਨ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਬੱਚੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਗਿਆਸਾ (ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ) ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਦੁਰਬਲਤਾ ਵੇਲੇ ਹਰ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਵਿਸਮਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਵਿਸਮਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚੋਂ ਉਪਜਣ ਵਾਲਾ ਵਤੀਰਾ ਸ਼ਰਧਾ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਡਰ ਅਤੇ ਨਿਰਾਦਰ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਵਿਸਮਾਦ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਧਾ ਵਿਰੋਧ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ (ਡਰ ਅਤੇ ਨਿਰਾਦਰ) ਦਿਲ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹੀ ਦਮ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣ ਕੇ ਉਪਜੀ ਤਰਕਹੀਣਤਾ ਨੂੰ ਵਿਸਮਾਦ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਝੂਠੀ ਆਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਖ਼ਿਆਲੀ ਵੈਤਰਣੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਉਤਾਰੇ ਦੀ "ਰੂਹਾਨੀ" ਸਹਾਇਤਾ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਦੁਨਿਆਵੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਆਖਿਆ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਬਣ ਸਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਵਾਧੇ ਲਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਇਹ ਲੋੜ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਓਨਾ ਚਿਰ ਈਰਖਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦੀ ਹਾਨੀ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਕੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦੇ ਸੱਦੇ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ-ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹਾਂਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਾਟਾਂ-ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨੀਝ ਨਾਲ ਵੇਖਾਂਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਮਾਗਮ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਪਿੱਛੋਂ ਘਰ ਮੁੜਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ, ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਈਰਖਾ ਦੀ ਅੱਗ ਉੱਤੇ ਤੁਪਕਾ ਤੇਲ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹਾਂਗੇ । ਇਹੋ ਕਿਰਿਆ ਕੌਮੀ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ । ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਾਂਗੇ, ਦੋਸ਼ਾਂ-ਕੌਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂੰ ਹੋਵਾਂਗੇ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਵਡਿਆਈਆਂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਗੋਰਵ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਕੌਮੀ ਈਰਖਾ ਦੀ ਕੋਝੀ ਨੁਮਾਇਸ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਧੀਨ ਕੌਮੀ ਅਸਲਾਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਵੇਂ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ ਜਿਵੇਂ ਖਾਂਦੇ ਪੀਂਦੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਲਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਦੀ ਰੀਸੋ ਰੀਸੋ, ਸਾੜੀਆਂ, ਸੂਟਾ ਅਤੇ ਸੈੱਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਬੇ-ਲੋੜਾ
