ਭੈ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਵਿਰੋਧੀ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਨਾ ਤਾਂ ਡਰ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਨਾ ਡਰਾ ਕੇ। ਇਸ ਲਈ ਭੈ ਨੂੰ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਜਾਂ ਵਿਵਸਥਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ। ਵਿਹਾਰਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵਡੇਰੀ ਚੀਜ਼ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਸਾਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧੀ ਆਖਦੇ ਹਾਂ: ਡਰਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਦੰਡ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ । ਜੇ ਉਹ ਆਖੇ ਕਿ 'ਮੈਨੂੰ ਅਪਰਾਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ' ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਉਹ 'ਅਪਰਾਧੀ' ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਸਮੁੱਚੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੀ ਹਾਨੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਬਹੁਤੇ 'ਸਾਊਆਂ' ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਇੱਕ 'ਅਪਰਾਧੀ' ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨ ਸਕਦੇ। ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਕੇ, ਅਪਰਾਧੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀ ਉਤੇਜਨਾ ਜਾਂ ਹਲਚਲ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਗਲਪਨ ਜਾ ਦੁਰਭਾਵਨਾ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਏਨਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਆਧੁਨਿਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ ਕਿ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ, ਦੰਡ ਦੇਣ ਅਤੇ ਦਰਕਾਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਪਯੋਗਤਾ, ਸਹਾਇਤਾ, ਸਦਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾ ਕੇ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜਾਂ ਮੁੱਢਲਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਚੰਚਲ ਹੋਣਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੈ। ਚੰਚਲਤਾ ਬਚਪਨ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਬੱਚਾ ਚੰਚਲ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਅਗਿਆਨ-ਵੱਸ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਤੀਰੇ ਨੂੰ ਅਨਾਦਰ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਕੋਲੋਂ ਬਚਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਨਾਦਰ ਦਾ ਵਤੀਰਾ ਅਪਣਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਵਤੀਰਾ ਨਿਰੋਲ ਬਚਪਨਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਪਿੱਛੇ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਅਨਾਦਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੁਸਤਾਖੀ ਅਤੇ ਅੜੀਅਲਪਨ ਹੈ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਉਚੇਚੇ ਚਿੰਤਾਤੁਰ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਖਿਆਲ ਰਹੇ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਹਰ ਜ਼ਿਦ ਗੁਸਤਾਖ਼ੀ ਨਹੀਂ।
ਉਹ ਬੱਚਾ ਅਨਾਦਰੀ, ਅੜੀਅਲ ਅਤੇ ਗੁਸਤਾਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਦਰ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਅਜੇਹੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਅਣਉਪਯੋਗੀ, ਬੇ-ਲੋੜਾ ਅਤੇ ਨਿਕੰਮਾ ਵੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕੁਝ ਅਜੇਹਾ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਸ ਵੱਲ ਉਚੇਚਾ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਜਾਵੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਗੋਲਿਆ ਜਾਵੇ; ਜਿਵੇਂ ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ ਆਪਣੇ ਕੋਝ ਕਾਰਨ ਸਾਡੇ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕੋਈ ਬੱਚਾ ਜਮਾਂਦਰੂ ਅਪਰਾਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਸ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਪਰਾਧ
