ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਲੀਕਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਸੋਸਿਓਰ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਮੱਤ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਜੂਦ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਕਾਲੀਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਾਤਮਕ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਲਗਾਤਾਰ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ Silly ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਕਦੇ ਸਿਆਣੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। 'ਬੁੱਧੂ' ਸ਼ਬਦ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜ ਇਹ 'ਬੁੱਧੀਹੀਣ' ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ 'ਮਿਰਗ' ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਚਾਰ ਲੱਤਾਂ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਸਿਰਫ 'ਹਿਰਨ' ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ 'ਗਿਆਨੀ' ਸ਼ਬਦ ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਭੋਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ 'ਅਕਸ਼' ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ 'ਅੱਖ' ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ 'ਸਰਪ' ਸੱਪ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾਈ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੀ ਨਿਸਬਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਹਿਲੂ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਲਈ ਹੀ ਸੋਸਿਓਰ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਮੋਡੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀਨ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਨਵੀਨ ਪਿਰਤ ਪਾਈ ਸੀ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਪੋਣਧਾਰਾ ਵਿਧੀ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ- ਕਈ ਧੁਨੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵੇਲੇ ਵਾਯੂਧਾਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਰੋਤ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਫੇਫੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜਿਨਾਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵੇਲੇ ਵਾਯੂਧਾਰਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਫੇਫੜੇ ਹੋਣ, ਉਸ ਪੋਣਧਾਰਾ ਨੂੰ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਪੋਣਧਾਰਾ ਵਿਧੀ (Pulmonic Air steam Mechanism) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਪੋਣਧਾਰਾ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਚਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਬਹੁਤੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਪੋਣਧਾਰਾ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਚਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਨਾਦ ਯੰਤਰੀ ਪੋਣਧਾਰਾ ਵਿਧੀ (gloltic Air stream Mechanism) ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ- ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਧੁਨੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਾਦ ਤੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਦੀ ਵਿਥ (gloitis) ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਨਾਦ-ਤੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿਥ ਦੇ ਸਰੋਤ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਦ- ਯੰਤਰੀ ਪੌਣਧਾਰਾ ਵਿਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਹ, ਹਿੰਦੀ ਵਿਚ ह ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ h ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਨਾਦ-ਯੰਤਰੀ ਪੋਣਧਾਰਾ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਕੋਮਲਤਾਲਵੀ ਪੋਣਧਾਰਾ ਵਿਧੀ (Velaric Air Stream Mechanism) ਕੀ ਹੈ?

ਉੱਤਰ- ਕਈ ਭਾਸ਼ਾਈ ਧੁਨੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵੇਲੇ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਕੋਮਲ ਤਾਲੂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਕੋਮਲ ਤਾਲੂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਕੋਮਲ ਤਾਲਵੀ ਪੋਣਧਾਰਾ ਵਿਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ q ਅਤੇ ਅਰਬੀ ਫਾਰਸੀ ਦੀ 9 ਧੁਨੀ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕੋਮਲ ਤਾਲਵੀ ਪੋਣਧਾਰਾ ਵਿਧੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।