ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਸੁਸਤ ਉਚਾਰਕ (Passive articulators) ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?

ਉੱਤਰ- ਉਹ ਉਚਾਰਕ ਜਾਂ ਉਚਾਰਨ ਅੰਗ ਜੋ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਚਾਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦਰਮਿਆਨ ਦੂਸਰੇ ਉਚਾਰਨ ਅੰਗ ਹਰਕਤ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਸਤ ਉਚਾਰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਪੋਲ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਸੁਸਤ ਉਚਾਰਕ ਵਜੋਂ ਸਾਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਸਮੇਂ ਉਪਰਲਾ ਉਚਾਰਨ ਪੋਲ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਚੁਸਤ ਉਚਾਰਕ (Active articulators) ਕਿਹੜੇ-ਕਿਹੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?

ਉੱਤਰ- ਉਹ ਉਚਾਰਕ ਜੋ ਧੁਨੀ ਉਚਾਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਹਰਕਤ ਕਰਕੇ ਸੁਸਤ ਉਚਾਰਨ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੁਸਤ ਉਚਾਰਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੂੰਹ ਪੋਲ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਅਤੇ ਜੀਭ ਚੁਸਤ ਉਚਾਰਕ ਹਨ। ਉਚਾਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਇਹੀ ਉਚਾਰਨ ਅੰਗ ਹਰਕਤ ਕਰਕੇ ਉਪਰਲੇ ਮੂੰਹ ਪੋਲ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਅਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ?

ਉੱਤਰ- ਧੁਨੀ ਉਚਾਰਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੌਰਾਨ ਨਾਕ ਤੰਤਰਾਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉਚਾਰੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਨਾਦ ਤੰਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਕੰਬਾਹਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਦ-ਤੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਕੰਬਾਹਾਟ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਵਾਰਵਾਰਤਾ (Frequency) ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਇਕ ਸੈਕਿੰਡ ਵਿਚ ਨਾਦ-ਤੰਤਰੀਆਂ ਜਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਰਵਾਰ ਤਾ ਹੈ। ਕੰਬਣ ਦੀ ਗਤੀ ਤੀਬਰਤਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਵੱਧ ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਹੋਵੇਗੀ ਉਨੀ ਹੀ ਵੱਧ ਤੀਬਰਤਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਅਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਦੇ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਕਲਪ ਹਨ।

ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਨਾਦ ਤੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਕੰਬਾਹਟ ਹੈ । ਜਦੋਂਕਿ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਦ ਤੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਕੰਬਾਹਟ ਦੀ ਗਤੀ। ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਮਰਦਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਦਾ ਆਧਾਰ ਵੀ ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਵੱਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪਤਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਰ ਤੱਕ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਰਦ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਅਤੇ ਤੀਬਰਤਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਪਿੱਚ (Pitch) ਕੀ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ- ਤਾਰਵਾਰਤਾ, ਤੀਬਰਤਾ ਅਤੇ ਪਿੱਚ (Pitch) ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਪਿੱਚ ਨਾਦ ਤੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਕੰਬਾਹਟ ਦੀ ਗਤੀ ਹੈ। ਅਰਥਾਤ ਨਾਦ-ਤੰਤਰੀਆਂ ਜਿਸ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹਨ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਨਾਦ-ਤੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਕੰਬਾਹਟ ਦੀ ਗਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਤੀਬਰਤਾ ਵੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਪਿੱਚ (high pitch) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਨਾਕ ਤੰਤਰੀਆਂ ਦੇ ਕੰਬਾਹਟ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਜਾਂ ਵਾਰਵਾਰਤਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਨੀਵੀਂ ਪਿੱਚ (low pitch) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਪਿੱਚ ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ ਪਿੱਚ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮੱਧਵਰਤੀ ਪਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਜੇਕਰ ਨਾਕ ਤੰਤਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੈਕੰਡ 100 ਵਾਰੀ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਉੱਚੀ ਪਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇਕਰ 10 ਤੋਂ ਘੱਟ ਵਾਰੀ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਨੀਵੀਂ ਪਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। 10 ਅਤੇ 100 ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ