ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਵੀ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਉਧਰ ਦਰਜੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਅੱਗੇ : ਪਿੱਛੇ ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਜੋਂ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਬਹੁਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ- ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਸੰਗਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ 'ਉੱਤਰ' ਇਕ ਬਹੁਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਅਰਥ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ :
(ੳ) ਘਰ ਦਾ ਮੂੰਹ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚੰਗਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
(ਅ) ਉਹ ਕੋਠੇ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਉੱਤਰ ਆਇਆ।
(ੲ) ਇਸ ਡੈਮ ਦਾ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਉੱਤਰ ਗਿਆ ਹੈ।
(ਸ) ਗੋਡੀ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦਾ ਗੁੱਟ ਉੱਤਰ ਗਿਆ।
(ਹ) ਹੁਣ ਉਸ ਦਾ ਬੁਖਾਰ ਉੱਤਰ ਗਿਆ ਹੈ।
(ਕ) ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ।
ਇਵੇਂ 'ਵੱਟ' ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਵੀ ਕਈ ਅਰਥ ਹਨ ਜਿਵੇਂ: ਰੱਸੀ ਦੇ ਵੱਟ, ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਵੱਟ, ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਵੱਟੋ-ਵੱਟ ਹੋਣਾ, ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਵੱਟ, ਪੈਲੀ ਦੀ ਵੱਟ, ਵੱਟ ਕੇ ਚਪੇੜ ਆਦਿ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਬਹੁਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਚੋਖੀ ਹੈ।
ਪਰ ਬਹੁਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਸਮਨਾਮ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਕਰਨਾ ਆਮ ਬੁਲਾਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠਿਨ ਹੈ। ਕੀ 'ਉੱਤਰ' ਬਹੁਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਮਨਾਮ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ? ਕੋਸ਼ਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਕ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸ਼ਬਦ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਰਥ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਤੂਆਂ ਤੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਏ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਨਾਮ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਾਕ (ੳ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਾਕ (ਕ) ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸ਼ਬਦ 'ਉੱਤਰ' ਜਾਂ ਇਕੋ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਸ ਵਿਚ ਸਮਨਾਮ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਇਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਧਾਤੂ-ਨਿਬੇੜਾ ਕਰਨਾ ਆਮ ਬੁਲਾਰੇ ਦਾ ਖਲਜਗਣ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਸਮੂਹ ਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ?
ਉੱਤਰ- ਜਿਹੜਾ ਸ਼ਬਦ ਕਿ ਖਾਸ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਵਿਭਿੰਨ ਵਸਤਾਂ/ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ 'ਸਬਜ਼ੀ' ਇਕ ਸਮੂਹ ਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਮਟਰ, ਗੋਭੀ, ਭਿੰਡੀ ਤੋਰੀ, ਕੱਦੂ, ਬਤਾਉਂ, ਆਲੂ... ਆਦਿ ਦੇ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਫੁੱਲ, ਫੁੱਲ, ਜੀਵ, ਪੰਛੀ ਆਦਿ ਵੀ ਇਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਸਮੂਹ ਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵੰਨਗੀ (Type) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵੱਥ (Token)। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਸ਼ਬਦ ਸਬਜ਼ੀ ਵੰਨਗੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਮਟਰ, ਗੋਭੀ ਆਦਿ-ਵੱਥ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਸਮਰੂਪਕ ਸ਼ਬਦ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ- ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਰੂਪ ਇਕ ਸਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰੂਪਕ ਸ਼ਬਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਇੰਜ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ
