ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ, ਉਹ ਸਮਰੂਪਕ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸਮਰੂਪਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਨਾਮ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਮਰੂਪਕ ਸ਼ਬਦ ਚੋਖੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ night ਤੇ knight, right ਤੇ write ਆਦਿ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਤਾਂ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ ਪਰ ਉਚਾਰਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਬੋਲੋ ਤਿਵੇਂ ਲਿਖੋ ਦਾ ਫਾਰਮੂਲਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮਰੂਪ ਸ਼ਬਦ ਇਹ ਹਨ: ਦੇਹ (ਰੋਹਬ ਨਾਲ ਮੰਗਣਾ) : ਦੇਹ (ਸਰੀਰ), ਤਾਰ (ਧਾਤੂ ਦੀ) : ਤਾਰ (ਸਕਰਮਕ ਕਿਰਿਆ)

ਸਮਰੂਪਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਬਹੁਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨਾ ਕਠਿਨ ਹੈ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਰਥ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਧਾਤੂਆਂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਸਮਰੂਪਕ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਜੇ ਸਾਰੇ ਇਕੋ ਧਾਤੂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ- ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮੂਲ ਪੱਖ ਤਿੰਨ ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਪੱਖ ਹੈ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ, ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਧੁਨੀਆ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਸ਼ਾਖ ਨੂੰ ਧੁਨੀਆਂ ਅਤੇ/ਜਾਂ ਧੁਨੀ ਵਿਉਂਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਧੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਹਨ-ਰੂਪ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਾਕ ਵਿਗਿਆਨ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮੁੱਖਪਰਕਾਰਜ ਵਿਚਾਰ- ਸੰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ-ਸੰਚਾਰ ਤਾਂ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਇਕਾਈਆਂ ਅਰਥਵਾਨ ਹੋਣ। ਇਸੇ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖ ਜੋ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਰਥ ਪੱਖ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ (Semantics) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਰਥ (Meaning of meaning) ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੁਕਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਥ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?, ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਕੀ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ? ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ? ਅਤੇ ਅਰਥ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ? ਆਦਿ। ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮੁੱਢਲੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇਕ ਸ਼ਾਖ ਵਜੋਂ ਸਵਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਇਕ 'ਵਿਗਿਆਨ' ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਸਥੂਲ ਵਰਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਹੀ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਜਾਂ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਇਕਾਈਆਂ ਤਾਂ ਸਥੂਲ ਹਨ ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ/ਬੋਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ 'ਅਰਥ' ਸਥੂਲ ਵਰਤਾਰਾ ਨਹੀਂ। ਅਰਥ