ਤਾਂ ਸੂਖਮ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਇਸਦਾ ਅਧਿਅਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ। ਪਰ ਅਜੋਕੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਹੀ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਸਦੇ ਮੁੱਖ ਪਰਕਾਰਜ ਨੂੰ ਨਾ ਗੌਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਅਧਿਅਨ ਅਧੂਰਾ ਰਹੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੁਣ ਅਰਥ ਵਿਗਿਆਨ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਾਪ ਵਜੋਂ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਧਾਤੂ ਅਤੇ ਵਿਧੇਤਰ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੋ।

ਉੱਤਰ- ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਧਾਤੂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵਿਧੇਤਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲੋਂ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਅਗੇਤਰ ਪਿਛੇਤਰ ਹਟਾ ਲਏ ਜਾਣ ਤਾਂ ਜੋ ਬਚਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਾਤੂ ਹੈ- ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਧਾਤੂ ਅਤੇ ਵਿਧੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ,

ਅਣ + ਪਰਿਵਰਤਨ + ਸ਼ੀਲ + ਤਾ

ਬੇ + ਵਿਸ਼ਵਾਸ + ਈ

ਸੁ + ਸ਼ੀਲ + ਤਾ

ਕੁ + ਲੱਛਣ + ਆਂ

ਸ + ਪੁੱਤਰ + ਆ

ਅਗੇਤਰ ਧਾਤੂ ਵਧੇਤਰ

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਅਣਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ, ਬੇਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਸੁਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿਚ ਸ਼ੀਲ, ਕੁਲੱਛਣਾਂ ਵਿਚ ਲੱਛਣ, ਸਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪੁੱਤਰ ਧਾਤੂ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਸ਼ ਵਧੇਤਰ ਹਨ। ਵਧੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅਣ, ਬੇ, ਸ਼ੁ, ਕੁ, ਸ ਅਗੇਤਰ ਹਨ, ਸ਼ੀਲ, ਤਾ, ਈ, ਆਂ ਪਿਛੇਤਰ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਸੁਤੰਤਰ ਅਤੇ ਬੰਧੇਜੀ ਭਾਵਾਂਸ਼ਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੋ।

ਉੱਤਰ- ਭਾਵਾਂਸ਼ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੁਤੰਤਰ (Free) ਅਤੇ ਬੰਧੇਜੀ (Bound) ਕਈ ਭਾਵਾਂਸ਼ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਵਾਂਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ- ਕਰ, ਜਾ, ਉਠ, ਬਹਿ, ਧਰ, ਨੇ, ਨੂੰ ਆਦਿ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਵਾਂਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਰੰਤੂ ਕਈ ਭਾਵਾਂਸ਼ ਸੁਤੰਤਰ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ ਇਹ ਭਾਵਾਸ਼ ਸੁਤੰਤਰ ਭਾਵਾਸ਼ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਹੀ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧੇਜੀ ਭਾਵਾਂਸ਼ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-

ਉਠਾਂ = ਉਠ + ਆਂ

ਧਰੀਂ = ਧਰ + ਈਂ

ਕਰਾਂ = ਕਰ + ਆਂ

ਸੁਤੰਤਰ ਬੰਧੇਜੀ

ਜਾਣਾ = ਜਾ + ਣਾ

ਭਾਵਾਂਸ਼ ਭਾਵਾਂਸ਼

ਬੰਧੇਜੀ ਭਾਵਾਂਸ਼ ਨੂੰ ਵਧੇਤਰ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਵਿਉਤਪਤੀ ਸ਼ਬਦ ਰਚਨਾ (Derivational Word Forma tion) ਸੰਬੰਧੀ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ?

ਉੱਤਰ- ਸ਼ਬਦ ਰਚਨਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਉਤਪਤੀ ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਜਨਾ,