ਕਰਮ + ਯੋਗੀ = ਕਰਮਯੋਗੀ

ਧਰਮ + ਯੁੱਧ = ਧਰਮਯੁੱਧ

ਘਰ + ਬਾਹਰ = ਘਰਬਾਹਰ

ਕਰਮ + ਭੂਮੀ = ਕਰਮਭੂਮੀ

ਰਣ + ਭੂਮੀ = ਰਣਭੂਮੀ

ਇਹ ਕਰਮਯੋਗੀ, ਧਰਮਯੁੱਧ, ਘਰਬਾਰ, ਕਰਮਭੂਮੀ, ਰਣਭੂਮੀ ਆਦਿ ਸਮਾਸੀ ਸ਼ਬਦ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਕਰਮ + ਯੋਗੀ, ਧਰਮ + ਯੁੱਧ, ਘਰ + ਬਾਹਰ, ਕਰਮ + ਭੂਮੀ, ਰਣ + ਭੂਮੀ ਦੇ ਸੁਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ (Dialectology) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿਓ।

ਉੱਤਰ- ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਾਖ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਅਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ (Dialectol ogy) ) ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਅਨ ਸੰਬੰਧੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ ਧੁਨੀ ਪੱਧਰ, ਸ਼ਬਦ ਬਣਤਰ ਪੱਧਰ, ਸ਼ਬਦ-ਅਰਥ ਸੰਬੰਧ ਅਤੇ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਪੱਧਰ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਣ ਵੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੋਟੇ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਖੇਤਰੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ। ਖੇਤਰੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਥਪਤੀ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਸਮਾਜਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਉਸੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਧਰਮਾਂ, ਜਾਤਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਖੇਤਰੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਡਾਇਲੈਕਟ (Dialect) ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਿਉਲੈਕਟ (Sociolect) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਵਾਕ ਅਤੇ ਉਪਵਾਕ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰੋ।

ਉੱਤਰ- ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਵਾਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਆਕਰਨ ਇਕਾਈ ਹੈ। ਦਰ ਅਸਲ ਇਹੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਇਕਾਈ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਸੰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਾਕ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਵਿਆਕਰਨਕ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਭਾਵੰਸ਼, ਵਾਕੰਸ਼ ਅਤੇ ਉਪਵਾਕ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਆਕਰਨਕ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿਚੋਂ ਉਪਵਾਕ ਅਜਿਹੀ ਇਕਾਈ ਹੈ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵਾਕ ਇਕਾਈ ਦੀ ਹਾਣੀ ਹੈ।

ਉਪਵਾਕ ਇਕਾਈ ਦਾ ਵਾਕ ਇਕਾਈ ਦੀ ਹਾਣੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਵਿਆਕਰਨਕ ਬਣਤਰ ਵਾਕ ਇਕਾਈ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਬਣਤਰ ਦੀ ਧਾਰਨੀ ਉਪਵਾਕ ਇਕਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੋ ਪਰਕਾਰਜ ਵਾਕ ਇਕਾਈ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਪਰਕਾਰਜ ਨੂੰ ਉਪਵਾਕ ਇਕਾਈ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਹਰ ਵਾਕ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਦੋ ਧਿਰਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਨ : ਉਦੇਸ਼ (Subject) ਅਤੇ ਵਿਧੇ (Predicate) ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਉਪਵਾਕ ਦਾ ਅੰਗ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਾਕ ਅਤੇ ਉਪਵਾਕ ਦੇ ਰੂਪ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਆਕਰਨਕ ਇਕਾਈਆਂ ਹਨ।

ਵਾਕ ਵਿਚਲੇ ਉਪਵਾਕਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵਾਕ ਦੀਆਂ ਦੋ ਕਿਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ : ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕ। ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਵਿਚ ਇਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਵਾਧੀਨ