ਉਪਵਾਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਵਾਕ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇਕ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਇਕ ਵਿਧੇ ਹੁਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸੰਯੁਕਤ ਵਾਕ ਵਿਚ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਧੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇਠਲੇ ਵਾਕ ਵਿਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਦੋ-ਦੋ ਹਨ।
(ੳ) ਮੁੰਡੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਹਰ ਉਪਵਾਕ ਵਿਚ ਵੀ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਧੇ ਧਿਰਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਵਾਕ ਅਤੇ ਉਪਵਾਕ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਿਸ਼ਰਤ ਵਾਕ ਤਾਂ ਇਕ ਸੰਪੂਰਨ ਇਕਾਈ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਵਿਚਲੇ ਪਰਾਧੀਨ ਉਪਵਾਕ ਸੁਤੰਤਰ ਇਕਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਹੇਠਲੇ ਵਾਕ ਵਿਚ ਮੋਟੀ ਛਪਾਈ ਵਾਲਾ ਅੰਸ਼ ਇਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਹੈ।
(ੳ) ਹਰਨਾਮ ਨੇ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ ਕਿਤਾਬ ਪੜ੍ਹੀ।
ਇਸ ਵਾਕ ਵਿਚਲਾ ਉਪਵਾਕ ਹੈ 'ਹਰਨਾਮ ਨੇ ਮੰਜੇ 'ਤੇ ਲੇਟ ਕੇ' ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸੰਤੁਤਰ ਵਾਕ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਉਂਜ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਧਾਰਨ ਵਾਕ ਜੋ ਇਕੋ ਹੀ ਉਪਵਾਕ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਵਾਕ ਅਤੇ ਉਪਵਾਕ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਸਥਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਵਾਕੰਸ਼ (Phrase) ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ? ਚਰਚਾ ਕਰੋ।
ਉੱਤਰ- ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਕਰਨਕ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਛੋਟੀ ਵਿਆਕਰਨਕ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਭਾਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਵਾਕ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਸ਼ਬਦ, ਵਾਕੰਸ਼, ਉਪਵਾਕ ਆਦਿ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿਚਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਇਕਾਈਆਂ ਵਿਚ ਵਾਕੰਸ਼ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਕਾਈ ਹੈ।
ਵਾਕੰਸ਼ ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਉਪਵਾਕ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੀ ਵਿਆਕਰਨਕ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਵਾਕੰਸ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਵਾਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਰਕਾਰਜ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਕ ਬਣਤਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਇਕਾਈ ਨੂੰ ਵਾਕੰਸ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਵਾਕੰਸ਼ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵੀ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਹੇਠਲੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਮੋਟੀ ਛਪਾਈ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਨਾਂਵ-ਵਾਕੰਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਨਾਂਵ- ਵਾਕੰਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੈ:
(ੳ) ਕੁੜੀ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ।
(ਅ) ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ।
(ੲ) ਐਨਕ ਵਾਲੀ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ।
(ਸ) ਕਾਲੀ ਐਨਕ ਵਾਲੀ ਛੋਟੀ ਕੁੜੀ ਪੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ।
ਨਾਂਵ-ਵਾਕੰਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਾਕ ਵਿਚ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਸੂਚਕ ਵਾਕੰਸ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਾਕੰਸ਼, ਸਬੰਧੀ ਵਾਕੰਸ਼, ਕਿਰਿਆ ਵਾਕੰਸ਼ ਆਦਿ ਪਰ ਵਾਕ ਵਿਚ ਦੋਹੀ ਵਾਕੰਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਨਾਂਵ-ਵਾਕੰਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਵਾਕੰਸ਼। ਬਾਕੀ ਦੇ ਵਾਕੰਸ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਾਕੰਸ਼ ਤਾਂ ਨਾਂਵ-ਵਾਕੰਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਵਾਕੰਸ਼ ਕਿਰਿਆ-ਵਾਕੰਸ਼ ਦਾ।
