ਨਾਂਵ-ਵਾਕੰਸ਼ ਵਾਂਗ ਕਿਰਿਆ ਵਾਕੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਹੇਠਲੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਮੋਟੀ ਛਪਾਈ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ :
(ੳ) ਉਹ ਆਇਆ।
(ਅ) ਉਹ ਆਇਆ ਹੈ।
(ੲ) ਉਹ ਹੁਣ ਆਇਆ ਹੈ।
(ਸ) ਉਹ ਹੁਣੇ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਅਰਥ ਸੰਕੋਚ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ- ਠੀਕ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਵਿਕਾਸ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਹਰ ਇਕਾਈ ਸਦਾ ਹੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੇਠ ਆਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਅਰਥ ਸੰਕੋਚ ਦਾ ਸਬੰਧ ਅਰਥ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਅਰਥ- ਸੰਕੋਚ ਅਰਥ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ 'ਗ' ਨੂੰ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਲਿਆ। ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਰੰਭ ਵਿਚ ਹਰ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ 'ਮ੍ਰਿਗ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਊ ਜਾਨਵਰ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੇਰ, ਚੀਤਾ, ਬਘਿਆੜ, ਹਿਰਨ, ਹਾਥੀ ਆਦਿ ਸਭ ਨੂੰ 'ਮ੍ਰਿਗ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾਸੀ ਪਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇਕ ਹੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ : ਹਿਰਨ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਹਿਰਨ ਹੀ 'ਮਿਗ' ਦਾ ਅਰਥ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਬਾਕੀ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਅਰਥ ਸੰਕੋਚ ਦੀ ਅਰਥ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਅਰਥ ਵਿਸਤਾਰ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ- ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਹਰ ਇਕਾਈ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾਈ ਇਕਾਈਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹੰਢਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਥ- ਵਿਸਤਾਰ ਅਰਥ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਇਕ ਦਿਸ਼ਾ ਜਾਂ ਨਿਯਮ ਜੋ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਰੰਭ ਵਿਚ 'ਤੇਲ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਸੀ 'ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਰਸ' ਅਰਥਾਤ ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ। ਇੰਜ ਤੇਲ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਤਿਲਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਕਈ ਠੋਸ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ 'ਤੇਲ' ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ ਜਿਵੇਂ 'ਮਿਟੀ ਦਾ ਤੇਲ'। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗਰਮੀਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ (ਮੁੜ੍ਹਕੇ/ਪਸੀਨੇ) ਨੂੰ ਵੀ ਤੇਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਅਰਥ ਵਿਸਤਾਰ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਅਰਥ ਪਲਟਾ ਤੋਂ ਕੀ ਭਾਵ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ- ਅਰਥ ਪਲਟਾ ਦਰਅਸਲ ਅਰਥ ਦਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਇਕ ਦਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਅਰਥ- ਪਲਟਾ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅਰਥ ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਜੋ ਵਿਰੋਧੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਚੰਗੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੰਦੇ ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਥ ਪਲਟਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਅੱਜਕੱਲ, 'ਪਾਖੰਡੀ' ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸ ਦੀ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਕਥਨੀ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਹੋਵੇ। ਜਦਕਿ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਆਰਂਭਲੇ ਅਰਥ ਸਨ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਸਾਧੂ ਹੋਵੇ, ਪਵਿੱਤਰ
