ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਵਿਚ ਣ, ਞ, ਙ, ਲ, ੜ ਆਦਿ ਵਿਅੰਜਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਵਿਅੰਜਨ ਸਿਰਫ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਖੀਰ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੀ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਬੱਲ ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਦਿਉ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਨੇਮਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ।

ਉੱਤਰ- ਬੱਲ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹਵਾ ਦੀ ਮਿਦਦਾਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਧੁਨੀਆ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਵੇਲੇ ਹਵਾ ਬੁੱਲੇ ਵਾਂਗੂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧੁਨੀਆਂ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਬੱਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਬੱਲ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਧਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਧੁਨੀ ਉੱਤੇ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਸ੍ਵਰ ਉੱਤੇ ਅੱਧਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਜਿਵੇਂ (ਸਤ) ਅਤੇ (ਸੱਤ) ਵਿਚ ਬਲ ਦਾ ਫਰਕ ਹੈ।

ਸਤ               /ਸਅਤ/

ਸੱਤ               /ਸ ਅ ਤ ਤ/

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਧੁਨੀ ਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਸਹਿ-ਧੁਨੀਗ੍ਰਾਮ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੋ।

ਉੱਤਰ- ਧੁਨੀਗ੍ਰਾਮ ਇਕ ਅਪੂਰਤਨ ਇਕਾਈ ਹੈ । ਧੁਨੀ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਨੂੰ ਧੁਨੀਗ੍ਰਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਧੁਨੀਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਪਛਾਣ ਸਹਿ ਧੁਨੀਗ੍ਰਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਇਕ ਧੁਨੀਗ੍ਰਾਮ (S) ਦੀ ਪਛਾਣ Cats ਵਿਚ (ਸ) ਵਾਂਗੂ ਅਤੇ Dogs ਵਿਚ (ਜ਼) ਵਾਂਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧੁਨੀਆਂ ਇਕੋ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪ੍ਰਕਾਰਜ਼ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਿ-ਧੁਨੀਗ੍ਰਾਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। (S) ਅਤੇ (ਜ) ਇਕੋ ਹੀ ਧੁਨੀ (S) ਦੇ ਦੋ ਸਹਿ ਧੁਨੀਗ੍ਰਾਮ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਰੂਪਾਂਤਰੀ ਪਿਛੇਤਰ ਕੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ?

ਉੱਤਰ- ਸ਼ਬਦ ਸਿਰਜਨਾ ਵਿਚ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਛੇਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਉਤਪਤੀ ਪਿਛੇਤਰ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂਤਰੀ ਪਿਛੇਤਰ। ਵਿਉਤਪਤੀ ਪਿਛੇਤਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਛੇਤਰ ਜੋੜਕੇ ਨਵਾਂ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾ। । ਪ੍ਰੰਤੂ ਰੂਪਾਂਤਰੀ ਪਿਛੇਤਰੀ ਰੂਪ ਨਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਕੇ ਸਗੋਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਵਿਆਕਰਨਕ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ-

ਭਾਸ਼ਾ > ਉਪਭਾਸ਼ਾ (ਵਿਉਤਪਤੀ)

ਭਾਸ਼ਾ > ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਰੂਪਾਂਤਰੀ)

/ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ/ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਹੀ ਬਹੁਵਚਨੀ ਰੂਪ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ- ਅਗੇਤਰ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤਰ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੋ।

ਉੱਤਰ- ਵਿਉਤਪਤ ਪਿਛੇਤਰ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਗੇਤਰ ਅਤੇ ਪਿਛੇਤਰ। ਅਗੇਤਰ ਧਾਤੂ ਦੇ ਅਮਲੇ ਪਾਸੇ ਜੁੜਕੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਿਛੇਤਰ ਧਾਤੂ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਜੁੜਕੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ;

ਭਾਸ਼ਾ > ਉਪਭਾਸ਼ਾ (ਉਪ ਅਗੇਤਰ)

ਪੁੱਤਰ > ਸ ਸਪੁੱਤਰ (ਸ ਅਗੇਤਰ)

ਰੰਗ + ਲਾ = ਰੰਗਲਾ