ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਇਕਾਈਆਂ ਨੂੰ ਵਾਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਖੋਜ ਵਿਚੋਂ ਹਰ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਉਸ ਦੇ ਉਚਾਰ, ਸ਼ਬਦ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਚੇ ਸਾਹਿਤ ਉਪਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਵਿਚ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਵਿਗਿਆਨ, ਉਦਯੋਗ ਆਦਿ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਦਲ ਕੇ ਦੇਖਣਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਸ਼ਵੀ ਪਿੰਡ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੋਣ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਨਿੱਤ ਨਵੀਂ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਦੋਰ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸ਼ਬਦ ਭੰਡਾਰ ਕੁੱਲ ਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਪਰ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਖੋਜ ਕਾਰਜ ਉਸ ਭਾਸ਼ਾ ਦੋ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਉਪਰ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਗੀਕਰਨ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਕਾਰਜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਰ ਇਕ ਸਮੂਹ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਦੀ ਲਕੀਰ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਇਕ ਸਮੂਹ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਆਰਥਿਕ ਸਮੂਹ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਦੂਜੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਦੋ ਆਰਥਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਜਿੱਥੇ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੱਦ ਲਕੀਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਿੱਚ ਸਕਦੇ।

ਇਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਲੋਕ ਦੂਜੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਕਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਣੀ ਵੀ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰੀ ਜਿੱਥੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਉੱਥੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਨਿਰਣਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ।

ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਖੜੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਕੁਝ ਤਰਕ ਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਗੀਕਰਨ ਦਾ ਹੱਲ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੇਤਰੀ ਬੋਲਾਰਿਆ ਦੇ ਨਮੂਨੇ, ਵਿਆਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਗਠਨ, ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕਤਾ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵੱਖਰੀ ਦਿਸ ਹੀ ਪਵੇਗੀ। ਜਿਹੜੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਉਸ ਨੂੰ