ਦੁਆਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੁਆਬਾ ਅੰਚਲ (ਇਲਾਕੇ) ਦੀ ਉਪਬੋਲੀ ਹੈ। ਦੁਆਬ ਜਾਂ ਦੁਆਬਾ ਪੰਜਾਬ (ਪੰਜ+ਆਬ) ਦੀ ਤਰਜ਼ ਤੇ ਬਣਿਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਦੁਆਬ ਸ਼ਬਦ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਦੋਆਬ ਦੀ ਸੰਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਦੁਆਬੀ ਸ਼ਬਦ ਦੁਆਬਾ ਜਾਂ ਦੁਆਬ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ। ਦੁਆਬੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋ ਭਾਵੇਂ ਅਸੀ ਦੁਆਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲੋਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ 'ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਬੋਲੀ' ਵਧੇਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਦੁਆਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਵਖਰੇਵੇਂ ਕਾਰਣ ਬਾਕੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਨਲੋਂ ਵਖਰੇਵਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਮਤਭੇਦ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਡਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ ਡਾ. ਜੈਸ਼ੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ:

ਦੁਆਬੀ ਵਿਚ 10 ਸੁਰ ਤੇ 25 ਵਿਅੰਜਨ ਹਨ। ਕੰਠੀ ਤੇ ਤਾਲਵੀ ਨਾਸਿਕੀ ਵਿਅੰਜਨਾ//ਙ, ਞ/ਦਾ ਕੋਈ ਉਚਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦੰਤੀ ਪਾਰਸ਼ਵਿਕ ਧੁਨੀ /ਲ/ ਅਤੇ ਮੂਰਧਨੀ (ਉਲਟਜੀਭੀ) ਪਾਰਸ਼ਵਿਕ / ਲੁ/ ਦੋਵੇਂ ਫੋਨੈਮਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸਾਰਥਕ ਤੇ ਨਿਖੇੜ ਵਿਚ ਨੀਵੀਂ, ਉੱਚੀ ਤੇ ਸਾਵੀ ਤਿੰਨੇ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਸੁਰਾਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਵਾਕ-ਪੱਧਰ ਤੇ ਸੁਰ-ਲਹਿਰ (Intonation) ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਦੁਆਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਖਾਸ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਖਰੇਵੇਂ ਵੀ ਹਨ। ਗ੍ਰੀਅਰਸਨ ਅਤੇ ਹਰਕੀਰਤ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਦੁਆਧੀ ਉਪਤਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਦੂਸਰੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਤਾ ਨੂੰ ਡਾ. ਰਮਾ ਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ:

ਦੁਆਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ 'ਵ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਬ', 'ਸ਼' ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ 'ਛ' ਸੇਬ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ 'ਸੇ', ਪਿਉ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ 'ਪੇ' ਅਤੇ ਘਿਉ ਦੀ ਥਾਂ 'ਘੇ' ਆਦਿ ਕਈ ਫ਼ਰਕ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੁਆਬੇ ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਬਾਰੇ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਬਰਾੜ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ 'ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ: ਸ੍ਰੋਤ ਅਤੇ ਸਰੂਪ' ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ:

ਦੁਆਬੀ ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਲਈ ਰੂੜ ਹੋਇਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੁਆਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।