ਨੂੰ ਲਾਤੀਨੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਸਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮਾਝੀ, ਦੁਆਬੀ ਅਤੇ ਮਲਵਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਵੀ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਜੂਦ ਹੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਕਰਕੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਧਾਤੂ (root) 'ਭਾਸ਼' ਤੋਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਧਾਤੂ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ-ਬੋਲਣਾ, ਕਹਿਣਾ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ, ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕਰਨਾ, ਨਿਰੂਪਣ ਕਰਨਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ। 'ਭਾਸ਼' ਧਾਤੂ ਰੂਪ ਨਾਲ 'ਅ' (ਟਾਪ) ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਪਿਛੇਤਰ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਇਉਂ 'ਭਾਸ਼ਾ' ਸ਼ਬਦ ਵਿਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਹੈ ਕਿ 'ਉਹ ਕ੍ਰਿਆ ਜਾਂ ਕਰਮ ਜੋ ਭਾਖਿਆ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਬੋਲਿਆ ਜਾਵੇ।'

ਜੀ ਰੀਵਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਭਾਸ਼ਾ ਇਕ ਮਾਧਿਅਮ ਹੈ ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਇਛਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਂ ਅਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤੇ ਤੱਥ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸੈਪੀਅਰ ਅਨੁਸਾਰ, Language is purely human and non in- stinctive method of communicating ideas, emotions and de- sires by means of a system of voluntarily produced symbols. (Sapir, Language 1921 P.28)

ਜੋਨਾਥਨ ਕੂਲਰ ਅਨੁਸਾਰ, 'ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਸਿਸਟਮ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਧਿਐਨ ਇਕਾਲਿਕ ਵਿਧੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਜਾਨ ਲਾਇਨਜ ਨੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ 'ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ' ਵਜੋਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਧੁਨੀਆ, ਰੂਪ, ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਿਕ ਤੱਤ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ ਮੇਲ ਤੇ ਵਿਰੋਧਾਤਿਮਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੱਟਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।"

ਭਾਸ਼ਾ ਇਕ ਮਨੁੱਖੀ ਵਤੀਰਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਗ ਹੈ। ਅਜੇ ਤੀਕ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਜਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋਵੇ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੇ ਕਰਨ ਲਈ ਉਚਾਰੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨਚਾਹੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖੀ ਵਤੀਰਾ ਵੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਹਤਮੰਦ