ਜੋ ਹੁਣ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸਬੰਧ

ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧ ਉਦੋਂ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੋ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵਕਤਾ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਰੇਨਿੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਬੋਲ ਕੇ ਲਿਖ ਕੇ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੇ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਦੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕੋ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਉਚਾਰਨ ਜਾਂ ਵਿਆਕਰਨ ਜਾਂ ਵਿਆਕਰਨ ਪੱਖੋਂ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਦੂਜੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਝੀ, ਮਲਵਈ, ਦੁਆਬੀ, ਪੁਆਧੀ ਆਦਿ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵਕਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਆਕਰਨ, ਉਚਾਰਨਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਰਤਾ ਕੁ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟਦੀ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅੰਤਰ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਲੱਗ ਬੋਲੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਏਕਤਾ ਜਾਂ ਵਿਖੇਪਤਾ ਵਧੇਰੇ ਗਿਣਨਯੋਗ ਸੂਤਰ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਅੱਗੋਂ ਵਿਆਕਰਨ ਵਿਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇਕ ਕੜੀ ਵਾਂਗੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ੳ, ਅ, ੲ, ਸ, ਹ, ਕ, ਖ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਉ' ਕੁੜੀ ਦੇ ਲੋਕ 'ਅ' ਕੁੜੀ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲ ਕੇ ਜਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਨਾ ਸਮਝਾ ਸਕਦੇ ਹੋਣ ਪਹਿਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ 'ੳ' ਤੇ 'ਖ' ਕੜੀ ਤੱਕਦੇ ਲੋਕ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣਗੇ ਜਦਕਿ ਦੂਜੀ ਕੜੀ ਵਿਚ ਉਹ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ।

ਕਈ ਵਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਟਕਸਾਲੀ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਗੜਿਆ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਵਿਚ ਬਹੁਤ ਗਲਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮੂਹ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਿਉਂਤ ਵਿਚ ਠੇਠ ਰੂਪ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਫਰਕ ਪਾ ਕੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਜਾਂ ਗਲਤ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸਗੋਂ ਉਹ ਉਪਭਾਸ਼ਾਈ ਨਕਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਗਠਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਪਭਾਸ਼ਾ