ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਬਣਤਰ, ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਗਠਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਲੀਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਥਾਂ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਘਟੀਆ ਜਾਂ ਵਧੀਆ ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਜਾਂ ਮਾੜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਹ ਵਿਥਾਂ ਤਾਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਦੂਰੀ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਘੱਟ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਆਦਿ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਸਭਿਅਤਾਪੂਰਨ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਗਵਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਰਾਸਰ ਗਲਤ ਹੈ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵਧੀਆ ਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵਧੀਆ ਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਘਟੀਆ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਕਈ ਵਾਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਟਕਸਾਲੀ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਵਿਗੜਿਆ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਗਲਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਮੂਹ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਿਉਂਤ ਵਿਚ ਠੇਠ ਰੂਪ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਫਰਕ ਪਾ ਕੇ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਜਾਂ ਗਲਤ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਸਗੋਂ ਉਹ ਉਪਭਾਸ਼ਾਈ ਨਕਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਗਠਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਸਮੂਹਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਠੇਠ (ਕੇਂਦਰੀ ਭਾਸ਼ਾ) ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਡੋਗਰੀ ਵਿਚ 'ਉਦਾਸ' ਨੂੰ 'ਦੁਆਸ', 'ਦੀਵਾਲੀ' ਨੂੰ 'ਦਿਆਲੀ' ਅਤੇ 'ਤਕਲੀਫ' 'ਤਖਲੀਫ' ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਠਨ ਤੇ ਸੁਭਾ ਮੁਤਾਬਿਕ ਠੀਕ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਆਪਣੇ ਨਿਜੀ ਸੁਭਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸਦੀ ਨਿੱਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੁਰਸ਼ ਦਾ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਉਸ ਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕੋ ਹੀ ਪੁਰਸ਼ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਕ ਭਾਂਤ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੀ ਪੁਰਸ਼ ਲੈਕਚਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅਲੱਗ ਭਾਸ਼ਾ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ 'ਨਿੱਜੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ' ਵਿਚ ਸਮਾਨਤਾ ਵਧੇਰੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚਲੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਹੀ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਹ ਕਿੰਨਾਂ ਵੀ ਪਛੜਿਆ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਕੀ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਉਦੋਂ ਵੀ ਜਦ ਕੋਈ ਉਸ ਇਲਾਕਾਈ ਰੂਪ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਕੇਂਦਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਸਮਝ