ਸਕਦੇ ਹੋਣ? ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਖਾਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਵਧੇਰੇ ਚਿਰ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਕ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕ 'ਅਸਾਂ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਅਸੀਂ' ਵਰਤਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਬਾਅਦ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅੰਤਰ ਸੰਬੰਧ ਉਦੋਂ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੋ ਬੋਲੀਆਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵਕਤਾ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਗੈਰ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਟਰੇਨਿੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਬੋਲ ਕੇ ਲਿਖ ਕੇ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਉਹ ਇਕੋ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਇਕੋ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਉਚਾਰਨ ਜਾਂ ਵਿਆਕਰਨ ਪੱਖੋਂ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਦੂਜੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅਰਥ ਭਰਪੂਰ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਾਝੀ, ਮਲਵਈ, ਦੁਆਬੀ, ਪੁਆਧੀ ਆਦਿ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਵਕਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵੀ ਵਿਅਕਰਨ, ਉਚਾਰਨ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਜਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ-ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਰਤਾ ਕੁ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝਣ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਅੰਤਰ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਲੱਗ ਬੋਲੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦ ਭੰਡਾਰ ਦੀ ਏਕਤਾ ਜਾਂ ਵਿਖੇਪਤਾ ਵਧੇਰੇ ਗਿਣਨਯੋਗ ਸੂਤਰ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਅੱਗੋਂ ਵਿਆਕਰਨ ਵਿਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਇਲਾਵੇ ਵਿਚ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਇਕ ਕੜੀ ਵਾਂਗੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਣ। ਜਿਸ ਨੂੰ ੳ, ਅ, ੲ, ਸ, ਹ, ਕ, ਖ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਝ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ਉ' ਕੜੀ ਦੇ ਲੋਕ 'ਅ' ਕੁੜੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਝਾ ਸਕਦੇ ਹੋਣ ਤੇ ਇਹ ਕੜੀ ਅੱਗੇ ਤੁਰੀ ਜਾਵੇ। ਪਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ 'ੳ' ਤੇ 'ਖ' ਕੁੜੀ ਦੇ ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬੋਲ ਕੇ ਜਾਂ ਲਿਖ ਕੇ ਸਮਝਾ ਸਕਦੇ ਹੋਣ ਪਹਿਲੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ 'ੳ' ਤੇ 'ਖ' ਕੜੀ ਤੱਕਦੇ ਲੋਕ ਇਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲਣਗੇ ਜਦਕਿ ਦੂਜੀ ਕੜੀ ਵਿਚ ਉਹ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਭਾਸ਼ਾ ਬੋਲ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ।

ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸੌਖੀ ਹੈ। ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਬਦ, ਸ਼ਬਦ ਰੂਪ, ਵਾਕ ਰਚਨਾ, ਮੁਹਾਵਰੇ ਆਦਿ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ ਵਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮੰਜੀ ਬਾਰੇ ਬੇਹੱਦ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ (ਸੰਘ, ਦੰਦੀ, ਮਲ, ਜੀ ਘੇਰਾ, ਪਿੜੀਆਂ, ਚੂਲਾ, ਈਸੀ, ਸਿਰ) ਆਦਿ ਸ਼ਹਿਰੀਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਨਵੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੇਂਡੂਆਂ ਦੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਲਹਿਜਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ