ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਉਚਾਰਣ ਭੇਦਾਂ ਆਦਿ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਉਪਭਾਸ਼ਾਈ ਸ਼ਬਦ ਗਲਤ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੋਂ ਵਿਗੜ ਕੇ ਬਣੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਗੜੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਗਲਤ ਹਨ ਤਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਗਲਤ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਤਾਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਸੋ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਠੇਠ ਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਗੜੇ ਤਿਗੜੇ ਤੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਨ।

ਉਪਕਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਕੱਲੀ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੁੱਚੀ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਦਰਜਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ ਚਾਹੇ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਆਮ ਕਰਕੇ ਮਾਝੀ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਮਲਵਈ, ਦੁਆਬੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ਉਪਭਾਸ਼ਾਈ ਅੰਸ਼ ਆ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇਕ ਅਜੇਹੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਸਮੂਹ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਮਝ ਆ ਸਕੇ। ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਕਈ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਕਸਾਲੀ ਬੋਲੀ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਿਆਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਸਿਫਤਾਂ ਵਿਚ ਏਕਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਕ ਦੂਜੀ ਵਿਚ ਲਹਿਜੇ ਦੀ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵੀ ਭੁਲੇਖੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਜਾਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਰਗੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੱਸਿਆ ਜਾਂ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫਰਾਂਸ ਵਿਚ ਇਹ ਕੰਮ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ 'ਡਾਈਲੈਕਟ ਐਟਲਸਾਂ' ਭਾਸ਼ਾ ਸਰਵੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਪੱਛਮੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਵਿਚ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ 'ਆਈਸੋਗਲਾਸ' ਜਾਂ 'ਇੱਕ ਬੋਲ ਰੇਖਾਵਾਂ' ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲੀ ਭੂਗੋਲ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਇਕੱਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇਕਾਈ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਵਿਆਕਰਨ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਤਮਕ ਅੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੁਨਰਨਿਰਮਾਣ ਰਾਹੀਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਦੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮਾਜਿਕ ਜਾਂ ਜਾਤੀ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇ ਕਿਤੇ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਤੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੌਖਿਕ ਬੋਲੀਆਂ ਨੂੰ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕੌਮਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਤੀਆਂ ਦੀ ਵਸੋਂ ਧੋਬੀਆਂ, ਲੁਹਾਰਾਂ, ਖੱਤਰੀਆ, ਜੱਟਾਂ, ਬਾਣੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਤੀਵੀਆਂ, ਮਰਦਾਂ, ਬੱਚਿਆਂ, ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਫ਼ਸਰ, ਮਜ਼ਦੂਰ, ਲਿਖਾਰੀਆਂ, ਵਿਹਲੜ ਅਤੇ ਗਪੋੜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਤਾਂ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹੋਣ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਆਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਗਠਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ ਇਹ