ਕੇਵਲ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਹੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ੈਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਕਿੱਤੇ ਅਤੇ ਦਰਜੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਕੁ ਅੰਤਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਪਰ ਸਮੁੱਚੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਗਠਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਦਾ ਕੇਵਲ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ ਜਾਂ ਲੋੜਾਂ ਵੱਖਰੀਆਂ-ਵੱਖਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਭਾਸ਼ਾਈ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿਤਿਆਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅੰਤਰਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰ ਤੇ ਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਿਤਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਠੇਠ ਭਾਸ਼ਾ ਰੂਪ ਲਈ ਬੜਾ ਨਿੱਘਰ ਯੋਗਦਾਨ ਦੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਗਠਨਾਤਮਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਇਸ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੂਹ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਕਾਸ ਕਿਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਹੜੇ ਠੇਠ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਠੇਠ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਮਿਲ ਜਾਣਾ ਸੰਭਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਰੂਪ ਸਿਰਫ ਪੁਰਾਤਨ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਣਾ। ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਬਦਲਣਾ ਇਸ ਲਈ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਂਦਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਿਲਗੋਡਾ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਚੌਧਵੀ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੀਕ ਹਰ ਕੋਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਿਖਾਰੀ ਆਪੋ- ਆਪਣੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੀ ਸਾਹਿਤਕ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਵਰਤਦਾ ਸੀ ਪਰ ਪੰਦਰਵੀਂ ਸਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ east mid land ਦੀ ਬੋਲੀ ਆਖੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ ਕਿਉਂਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਹੜੇ ਲਿਖਾਰੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਠੇਠ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਠੇਠ ਰੂਪ (ਕੇਂਦਰੀ ਮਾਝੀ ਪ੍ਰਸਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ) ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਰਤਦ ਸਨ ਮੁਲਤਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਕੁਝ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਅਮੀਰ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੰਪਰਾ ਕਾਰਨ ਬੜੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਮੁਲਤਾਨੀ ਜਾਂ ਲਹਿੰਦੀ ਹੀ ਅੱਜ ਦੀ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੇ ਟਕਸਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਵਾਉਂਦੀ।

ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਅੰਤਰ

ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਿਧਾਂਤਕ ਸਾਂਝਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਕੁਝ ਇਕ ਅੰਤਰੁ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਅੰਤਰ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਸਥਾਨਕ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਕੁਝ ਵੱਖਰੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ