ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟਕਸਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਗੋਰਵਸ਼ਾਲੀ ਤੇ ਸਮਰੱਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਟਕਸਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪ੍ਰੰਤੂ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਅਨਪੜ੍ਹ, ਪੇਂਡੂਆਂ, ਅਰਧ-ਅਸਭਯ ਅਤੇ ਅਸਭਯ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।

ਜਿੱਥੇ ਟਕਸਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਨਾਵਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋ ਉਥੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਗੈਰ-ਬਨਾਵਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਟਕਸਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ, ਰਸ, ਛੰਦ ਚਾਰ-ਚੰਦ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸ ਅੰਦਰ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਅਤੇ ਚੰਚਲਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਗੈਰ-ਬਨਾਵਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰ ਸਕਣ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀਆਂ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹਨ? ਇਸ ਵਿਚ ਅਰਥ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਸਾਹਿਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਸਜ ਵਿਆਹੀ ਮੁਟਿਆਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇਖਣਯੋਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਸਦਾ ਸੁਭਾਉ ਅਤੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਅਪ੍ਰਤੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਸਦੇ ਕੁਦਰਤੀਪਨ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਆਜ਼ਾਦ ਪੇਂਡੂ ਮੁਟਿਆਰ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜਿਸਦੇ ਹਾਵ ਭਾਵ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਦਿਖਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁਭਾਵਿਕਤਾ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਤੰਗਦਿਲੀ/ਸੋੜਾਪਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਜਿਥੋਂ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਝਿਜਕ ਦੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਅੰਦਰ ਜਾਤ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਾਂ ਧਰਮ ਸੰਬੰਧੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਕੀਰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਇਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੇ ਅਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ, ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਦਿ ਹੋਰ ਭਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਤਦਭਵ ਤੇ ਤਤਸਮ ਵਿਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਏ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਸਾਹਿਤਕ/ਟਕਸਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਅਸੀਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਸਾ ਅਤੇ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਟਕਸਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਇਹ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਇਕ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਰਿਆ ਹਰ ਪਲ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੀ ਨਿੱਤ ਨਵਾਂ ਨਰੋਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ ਗਤੀ, ਸ਼ਕਤੀ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਟਕਸਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਰਿਆ ਤੋਂ