ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾ

-ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਕੌਰ

ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਮਾਹਿਲਪੁਰ

ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਦੌਰ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਜਦੋਂ ਵਿਦਿਅਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੜਨ-ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ। 19ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਪਾਦਰੀਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਆਕਰਨ ਲਿਖੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਆਕਰਨ ਵਿਲੀਅਮ ਕਰੀ ਨੇ 1812 ਈ: ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ। ਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਤੇ ਧਿਆਨ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਲਗਪਗ 4000 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਬੋਲੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਭਾਰਤੀ ਯੂਰਪੀ' ਪਰਿਵਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"ਸਾਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ 'ਪੰਜਾਬੀ' ਇਸ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ 'ਪੰਜਾਬ' ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਹੋਰ ਵੀ ਚੋਖੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਹੈ।

ਭਾਸ਼ਾ ਕੀ ਹੈ ? ਇਸਦੇ ਅਰਥ ਕੀ ਹਨ ? ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨੀ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਉਹ ਸਾਧਨ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ, ਭਾਵ, ਉਦੇਸ਼ ਜਜ਼ਬੇ ਆਦਿ ਵਲਵਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਲਈ ਉਹ ਧੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧੁਨੀਆਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਉਚਾਰ ਅੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਾਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਇਕ ਦੂਜੇ ਦਾ ਭਾਵ ਸਮਝਣ ਲਈ ਧੁਨੀਆਤਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਲਿਪੀ ਵੀ ਅਪਣਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਤਾਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਜਾਂ ਇਕ ਵਸਤੂ ਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਮਾਰਨਾ ਖ਼ੜਾਕ ਕਰਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ।

ਭਾਸ਼ਾ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਅਵਸਥਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਬੰਦਾ ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਵੱਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮਾਜ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚੋਂ ਗੁਣ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਹਿਪੂਰਕ ਹਨ। "ਸਮਾਜ ਜਿਥੇ