ਸੀਮਿਤ ਖੇਤਰੀ ਰੂਪ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਹੋ ਧੁਨੀ- ਰੂਪ, ਵਾਕ ਗਠਨ, ਅਰਥ, ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਆਦਿ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਟਕਸਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤਿੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਮਝਦੇ ਸਨ।" ਰੋਬਿਨਜ਼ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੱਛਣ ਦਰਸਾਏ ਹਨ, ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਵੱਖਰਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਲਿਪੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਖੋਤਰ ਵੱਡਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤੇ ਸੱਤ ਅੱਠ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਹਵਾਲੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਕਈ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਖੋਜ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਯੂਰਪੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿਲੀਅਮ ਜੋਰਹਜ਼ ਹੈ ਜਿਸਨੇ 1786 ਈ. ਭਾਰਤ ਦੀ ਕਲਾਸੀਕਲ ਭਾਸ਼ਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤੀ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੇ ਲਹਿੰਦੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਦੁਵੰਡ ਨੂੰ ਸਾਂਝੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਬੋਲੀ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਅੰਕ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਪੋਠੋਹਾਰ, ਝਾਂਗੀ, ਮੁਲਤਾਨੀ, ਡੋਗਰੀ, ਕਾਂਗੜੀ, ਪਹਾੜੀ, ਮਾਝੀ, ਦੁਆਬੀ, ਮਲਵਈ, ਦੁਆਬੀ, ਭਟਿਆਣੀ, ਹਾਸੀ ਆਦਿ।" ਪੰਜਾਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਟਕਸਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਬੋਲੀਆਂ ਹੋਂਦ ਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਟਕਸਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਉਪਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਮਾਝੀ:- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਝਾ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸਥਾਨਿਕ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਹਿੰਦ ਤੇ ਪਾਕ ਦਾ ਸੰਜੁਗਤ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਮਾਝ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ- ਸ਼ਬਦ ਮਧਯ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਬਟਾਲਾ, ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੁਆਬੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ।

ਮਲਵਈ:- ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਾਲਵਾ ਇਲਾਕਾ ਦੀ ਇਲਾਕੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਮਲਵਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਵਾ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਜਾਤੀ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਇਲਾਕਾ ਬਠਿੰਡਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਸੰਗਰੂਰ, ਫਰੀਦਕੋਟ, ਮੋਗਾ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ।

ਦੁਆਬੀ:- ਦੁਆਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੁਆਬਾ ਅੰਚਲ (ਇਲਾਕੇ) ਦੀ ਉਪਬੋਲੀ ਹੈ। ਦੁਆਬ ਜਾਂ ਦੁਆਬਾ ਪੰਜਾਬ (ਪੰਜ-ਆਬ) ਦੀ ਤਰਜ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਦੁਆਬ ਸ਼ਬਦ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੋ-ਆਬ ਦੀ ਸੰਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਇਲਾਕੇ ਜਲੰਧਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਬੋਲੀ ਦੁਆਬੀ ਹੈ।

ਪੁਆਧੀ:- ਡਾ. ਗ੍ਰੀਅਗਨ ਨੇ ਪੁਆਧ ਦਾ ਅਰਥ ਓਉਸਟ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪੁਆਧ ਦੀ ਵਿਉਂਤਪੱਤੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦ ਪੂਰਵ- ਅਰਥ ਤੋਂ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ। ਪੁਆਧੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਰੋਪੜ, ਪਟਿਆਲਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਗੁਠ, ਅੰਬਾਲੇ ਦਾ ਥਾਣਾ-ਸਦਰ ਅਤੇ ਜੀਂਦ ਦੇ ਕੁੱਲ ਪਿੰਡ ਹਨ।