ਕਲਾਸਾਂ ਜਾਰੀ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦੀ ਇਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਉਰਦੂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ਤੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ 'ਪਾੜੋ ਤੇ ਰਾਜ ਕਰੋ' ਦੀ ਅਜਿਹੀ ਨੀਤੀ ਚਲਾਈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਉਰਦੂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸਮਝੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਡਾ. ਕਰਨੈਲ ਸਿੰਘ ਥਿੰਦ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ:

ਕਿਸੇ ਵੀ ਜ਼ੁਬਾਨ, ਤਹਿਜੀਬ ਅਤੇ ਕਲਚਰ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਕਾਦੀਆਂ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ। ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਦੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਆਖੇਗਾ ਕਿ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਗੁਜਰਾਤੀ, ਗੁਜਰਾਤ ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। ਬੰਗਾਲ ਵੀ 1947 ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਬੰਗਾਲੀ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਕਦੀ ਵੀ ਦੇ ਸੰਗਾਲੀ ਚੁਸਾਨਾਂ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹੋ ਗੱਲ ਬਾਕੀ ਕੰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ੁਬਾਨਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਤਹਿਜ਼ੀਬ ਉੱਪਰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਉਤਰਦੀ ਹੈ।

(ਖੋਜ, ਪੱਤ੍ਰਿਕਾ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ, ਪੰਨਾ-10)

ਇਕ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਉਰਦੂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਦੀ ਹੈ। ਉਰਦੂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਕੌਮੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਹੈ। ਹਰ ਸੂਬੇ ਵਿਚ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਥਾਂ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਚਾਲ ਮਨਫ਼ੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਨਾ ਮਿਲਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਪੁੱਛ- ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਕ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਅਦਾਰਾ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। 'ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੰਜਾਬੀ ਅਦਬੀ ਬੋਰਡ ਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਸੰਸਥਾ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਹਨ। ਪਰ ਉਰਦੂ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਤੇ ਇਹ ਨਾ ਮਾਤਰ ਹੀ ਹਨ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਛਪਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੜਨ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ ਉਂਗਲਾਂ ਤੇ ਗਿਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿਤੈਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਰਦੂ ਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਬਾਹਰੋਂ ਪੁੱਜੇ ਉਰਦੂ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦਾ ਜਿੱਥੇ ਬੜੀ ਗਰਮਜੋਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੱਸੋ ਬਾਹਰ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਪੂਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਰੇ ਅਜਿਹੀ ਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ: ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਲੋਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ, ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੇ ਕਲਾਸ ਅਤੇ ਕਿੱਸੇ ਆਦਿ ਉਰਦੂ ਤਰਜ਼ਮਿਆਂ ਦਾ ਉਰਦੂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਲਿਪੀ ਜਾਂ ਰਸਮੂਲਖਤ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ "ਸਿੱਖਾਂ