

ਬਿਆਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮਾਝਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਝੀ ਪੈ ਗਿਆ। ਮਾਝੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੂਰਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀਆਂ ਦੇ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਬਟਾਲਾ ਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦਿਆਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਝੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਰਾਵੀ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਤੇ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਭਾਵੇਂ ਮਾਝੇ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਉੱਥੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵੀ ਮਾਝੀ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਲਹਿੰਦੀ ਦਾ ਰਲਾ ਵਧਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮਲਵਈ:- ਮਲਵਈ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਲਵਈ ਸ਼ਬਦ 'ਮਾਲਵਾ' ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਮਾਲਣ ਆਰੀਆ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਤੀ ਸੀ। ਮਲਵਈ ਜਾਤੀਵਾਚਕ ਨਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਬਠਿੰਡਾ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਪੂਰੇ ਤੇ ਫਰੀਦਕੋਟ, ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੀ ਰੋਪੜ ਸੰਗਰੂਰ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਅੱਧ, ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿਚ ਵੀ ਮਲਵਈ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਮਲਵਈ ਵਿਚ ਨੀਵੇਂ ਸੁਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਉੱਚੀ ਸੁਰ ਮਾਝੀ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਘੱਟ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਦੁਆਬੀ:-ਦੁਆਬੀ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਪੂਰਥਲਾ, ਜਲੰਧਰ ਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਹਰਲੇ ਘੇਰੇ ਦੀ ਦੁਆਬੀ ਉੱਪਰ ਮਾਝੀ, ਮਲਵਈ, ਪੁਆਧੀ ਤੇ ਕਾਂਗੜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ। ਉੱਚੀ ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸੁਰਾਂ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਘੇ, ਪੇ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਦੁਆਬੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਪੁਆਧੀ:- ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰੋਪੜ, ਪਟਿਆਲਾ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ, ਤਹਿਸੀਲ ਰਾਜਪੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦਾ ਸਤਲੁਜ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਇਲਾਕਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਨਰਾਇਣਗੜ੍ਹ ਤੇ ਜੀਂਦ ਦੇ ਕੁਝ ਭਾਗ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਪੁਆਧੀ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਲਵਈ ਤੇ ਬਾਂਗੜ ਦਾ ਰਲਾ ਹੈ, ਧੁਨੀ-ਵਿਉਂਤ ਮਲਵਈ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਪੁਆਧੀ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕੇ ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ ਇਕ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੇ ਮਲਵਈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਾਂਗਰੂ ਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਮੁਲਤਾਨੀ:- ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਸਟੈਂਡਰਡ ਰੂਪ ਹੈ ਮੁਲਤਾਨੀ ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਬੋਲੀਆਂ ਮਿਲਾ ਕੇ 'ਲਹਿੰਦੀ' ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੁਲਤਾਨ, ਮੁਜ਼ੱਫਰਗੜ, ਡੇਰਾ ਗਾਜ਼ੀ ਖਾਂ, ਝੰਗ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੇ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਲਗਭਗ 50 ਲੱਖ ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਝਾਂਗੀ ਸ਼ਾਹਪੁਰੀ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅੰਤਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਪੱਧਰ ਦਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖਰੀਆਂ ਉਪਤਾਸ਼ਾਵਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਵੇ। ਸਾਹੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਮੁਲਤਾਨੀ ਦਾ ਇਲਾਕਾਈ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਛੇ ਸ਼ਬਦ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਵਾਕਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਨਗੀਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ ਮੈਂਡਾ, ਤੈਂਡਾ, ਮੈਨੂੰ, ਤੈਕੂ, ਕੇ ਕਰਦੇ ਈ ਆਦਿ।
ਪੋਠੋਹਾਰੀ:- ਇਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਬੋਲੀ ਹੈ।