ਮਤਲਬ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮਹਿਜ਼ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਮੁਲੰਕਣ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਨਦੰਡ (ਮਿਆਰ) ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਅਨੇਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਫਿਰ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਬੇਲਚਾਲੀ ਰੂਪ ਇਸਦਾ ਰੁਖ ਹੋਰ ਵੀ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਹੈ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੂਚਨਾ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਾਧਿਅਮ ਵੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰੂਪ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਦੁਆਬੀ:- ਦੁਆਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਦੁਆਬਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਦੁਆਬ ਫਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਦੋ ਅਤੇ ਆਬ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਭਾਵ ਹੈ-ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਕਾਰਲਾ ਇਲਾਕਾ। ਭਾਵੇਂ ਦੁਆਬਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚਲੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਤਲੁਜ-ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਇਲਾਕੇ ਲਈ ਰੂੜ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਦੁਆਬੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਲੰਧਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਦੁਆਬੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਪ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਦੁਆਬੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਮਾਝੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਲਵਈ ਬੋਲੀ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਦੁਆਬੀ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਦੂਜੀਆਂ ਉਪਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਵੱਖਰਿਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਹਨ:-

1. ਦੁਆਸੀ ਵਿਚ /ਵ/ਡੇ/ਬ/ ਧੁਨੀਆਂ ਅੰਤਰ ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ/ ਵ/ਦੀ ਥਾਂ/ਬ/ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਟਕਸਾਲੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਇਸ ਵੱਖਰਤਾ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਆ ਰਿਹਾ। ਬੱਛਾ (ਵੱਛਾ), ਬਾਰ-ਬਾਰ (ਵਾਰ- ਵਾਰ) ਬਿੱਚ (ਵਿੱਚ)।

2. ਕੁਝ/ਓ/ਉ/ ਅੰਤਿਕਾ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ /ਓ/ਉ ਦੀ ਥਾਂ ਦੀਰਘ ਏ ਵਰਤਣ ਦੀ ਉੱਘੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਘੇਹ, ਪੇ, ਦੇ (ਘਿਓ, ਪਿਓ, ਦਿਓ, ਥਾਂ) ਪਰ ਹੁਣ ਘਿਓ, ਪਿਓ, ਦਿਓ, ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਹੋਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

3. ਮੈਥੋਂ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਮੇਰੇ ਤੋਂ' ਜਾਂ 'ਮੇਰੇ ਕੋਲ" ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

4. ਦੁਆਬੀ ਦੇ ਕ੍ਰਿਆਵੀ ਗਠਨ ਵਿਚ ਸ੍ਵਰ-ਸੰਜੋਗ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਵੀ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਦੁਆਬੀਆਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਪਰਿਵਰਤਨ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ:-

ਦੁਆਬੀ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਰੂਪ         ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਰੂਪ