ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 40% ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਿੰਦੀ ਅਪਣਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਗਲਬੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅੱਜ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸੰਪਰਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਨਗਣਨਾ 2011 ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹਿੰਦੀ ਨੂੰ 41.03% ਲੋਕ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਅਨੁਪੂਰਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 22 ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ, ਜਿਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ।
ਨੌਕਰੀ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਦਬਾਅ ਅਧੀਨ ਪਹਿਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸੰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਜਰਮਨ . ਅਤੇ ਫ੍ਰੈਂਚ ਨੂੰ ਚੁਨਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਏਥੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਮਾਤਭਾਸ਼ਾ ਹੀ ਬੋਲਣਾ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੇਂਡੂ ਜਨਸੰਖਿਆ ਜਿਸਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ 68:31 ਹੈ, ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਸਥਾਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ 1255 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੁਲਾਰੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ 10ਵੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਭਾਸ਼ਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਨਗਣਨਾ 2011 ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ 2.83% ਬੁਲਾਰਿਆ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ 11ਵੇਂ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ 30 ਮਿਲੀਅਨ ਬੁਲਾਰੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਤੇ 60 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਉਪਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ।" ਦਿੱਲੀ, ਹਰਿਆਣਾ ਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੂਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਹ U.K ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ ਤੇ ਕੈਨੇਡਾ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ -ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ-ਉਥੇ ਹੀ ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ।
ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਇਸ ਦੌਰ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਖੇਤਰੀ ਤੇ ਸਥਾਨਕ) ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਪਣੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਦਾ ਅਪਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਘੱਟ ਖਤਰੇ ਵਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹੋਰ ਉਚੇਚੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਹਵਾਲੇ
1. Anthony C.Woodbury, What is an endangered Language? edi.by Betti Birner, Linguistic society of America, Washington, P.2.
2. Source: http:www.helsink.fi/- tasalmin/Europe index.html
3. Anthony C. Woodbury, What is an endangered language? edi.by Betti Birner, lingnistic Society of America, Washington, P.3.
4. Ethnologue (Edi) Raymond G.Gorden jr. SIT international, Dallas, USA, 2005.
5. Lenore A. And other (edi), Endangred Languages: Language Loss and Community Response, Cambridge University Press, Cambridge, 1998, P.6
6. The Constitution of India, Artical 343(2), 343(3)
7. The Constitution of India, 8th ccchodule, Articlc 351.
8. Ethnologne(edi) Raymond G. Gorden jr.SIL international, Dallas, 15th edition, 2005
9. Census of India 2011, Ministry of Home Affairs Govt. Of India.
10. Pritam Singh, Globalisation and Punjabi Identity: Resistance, Relocation and Reinvention(yet again), Jaurnal of Punjabi Stidies 19, P.159.
