ਧਾਰਾ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਬਲਾਗਤ ਦੇ ਬਿਆਨ ਅਭਿਧਾ ਅਤੇ ਲਖਸ਼ਣਾ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਅਰ ਭਾਵੇਂ ਸ਼ਬਦਗਤ ਸ਼ਿਲਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਅਰਥਾਤ ਪੂਰਬੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਅਰਥ ਉਪਰ ਤਰਜੀਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ ਪਰ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਏਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਅਸੰਗਤੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਥਨ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਫੇਰ ਵੀ ਕੋਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਿਧਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਉਪਰੋਕਤ ਚਿੰਤਨ ਦੀਆਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਪੱਧਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਚਿੰਤਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਚ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਨੁਭਵ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ, ਅਰਬੀ, ਫਾਰਸੀ ਦੇ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਤਕ ਆਪਣੀ ਸਿਖਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਅਨੁਭਵ ਵਿਚੋਂ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਆਰੀਅਨ ਤੇ ਸਾਮੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਅਨੁਭਵੀ ਫੈਲਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਚਿੰਤਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਤਣਾਅ, 1947 ਦੀ ਕਸ਼ਮਕਸ਼, 1964 ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਧਰਾਤਲ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪਰਿਪੇਖ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਤੇ ਸਥਾਨਕਤਾ ਨੂੰ ਜਿਹੜਾ ਉਸਤਤੀ ਦਾ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਰਾਹ ਹੀ ਭਵਿੱਖਮੁਖੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਤਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਸਰੰਚਨਾ ਦੇ ਅਧਾਰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵੀ ਚਿੰਤਨ ਦੇ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਸ੍ਰੋਤ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚੋਂ ਠੀਕ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨੂੰ ਘੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪਿਛਲੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਪੱਧਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਸੰਕਲਪਾਂ ਤੇ ਮੁਹਾਵਰੇ ਨੂੰ ਚਿੰਤਕਾਂ ਨੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਤੇ ਵਿਹਾਰਿਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਤਲਾਸ਼ਿਆ ਤੇ ਘੜਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਕਾਂ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਅਨੁਭਵੀ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰਹਿਤਲ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਠੋਸ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀ। ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੌਲਿਕ ਪਾਸਾਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮਾਂ ਮੁਤਾਬਿਕ ਘੜ ਸਕੇ।

ਭਾਸ਼ਾਈ ਇਕਸੁਰਤਾ ਅਰਥ ਦੀ ਸੰਦੀਵਤਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਧਰਾਤਲ ਉਸਦੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਗੀਤ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਿਧਾਨ, ਰੁਮਾਂਸ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼, ਸੁਹਜ ਦੇ ਉਦਾਤ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਦਾ ਤੇਜ਼, ਬੋਲ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਰਥ ਦੀ