ਸੰਦੀਵਤਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਿਧਾਨ ਰਾਹੀਂ ਰੂਹਾਂ ਦੀ ਅਪਣੱਤਾ ਦਾ ਗਾਇਨ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੇਧਿਕਤਾ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਰਥ ਦੀ ਸੰਦੀਵਤਾ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਸੁਹਜ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਧੇਰੇ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸਸਾਰ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾਈ ਸਮਰਸਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਰਾਹੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਗਲੇਰੇ ਪਾਸਾਰਾਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤਣਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੇ ਤਣਾਅ ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਵਾਪਰੇ ਸਨ।

ਹਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਇੱਕਸੁਰਤਾ ਸੰਬੰਧੀ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਧਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਆਧੁਨਿਕ ਅਰਥ ਸੰਕਲਪਨਾਵਾਂ ਦੇ ਵਸਤੁਭਾਵੀ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਧਾਰਾ ਅਤੇ ਪੂਰਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜਿਸਦਾ ਸੰਬੰਧ "ਮੁਕੱਦਸ ਪੰਬੀ" ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਯਹੂਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਬ ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਜਾਂ "ਚੂਜ਼ਨ ਪੀਪਲ" ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਵੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨੂੰ ਸਿਧਾਂਤਬੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਹਉਮੈਂ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦੇ 'ਮੁਕੱਦਸ ਪੋਥੀ' ਜਾਂ 'ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਠ' ਆਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਵੇਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਈਏ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਅਸੀਂ ਚਿਤਵੇ ਜ਼ਰੂਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਏ ਹਾਂ। ਡਾ. ਗੁਰਭਗਤ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਸ੍ਰੋਤ ਸ਼ਬਦ ਵੱਲ ਹੋ ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਵਾਮ ਨੂੰ ਖੋਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਨਾਗੀ, ਆਰੀਆ, ਯੂਨਾਨੀ, ਫਾਰਸੀ ਕਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾ ਦੇ ਅੰਤਰ-ਸੰਬੰਧਿਤ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਇਕਸਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾ ਵਾਲਹੀਦ ਉਦੀਚ, ਸਪਤ-ਸਿੱਧੂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਨਾਦ" ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਪਿਛੋਂ ਆਇਆ। ਜੋ ਇਲਾਕਾ ਸਿੱਧ ਮਹਾਂਨਦੀ ਤੋਂ ਸਰਸਵਤੀ ਜਾਂ ਅੱਜ ਦੇ ਮਾਰਕੰਡਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਨੇੜੇ-ਤੇੜੇ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਰ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਇਹ ਵਿਚ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵਾਪਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਅੱਜ ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ, ਹਿਮਾਚਲ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਨੂੰ ਸੰਕਲਪ ਅਤੇ ਚਿੰਤਨ ਅਭਿਆਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਅਖੰਡਿਤ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਹੈ।

ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਦਾ ਆਰੰਭ ਵੈਦਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਪਰੰਪਰਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ