ਵਿਚਿਤਰਤਾ, ਇਕਸੁਰਤਾ, ਇਕਮਿਕਤਾ ਵਿੱਚ ਧੁਰੋਂ ਉਤਰੇ ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣ ਇਸਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨੂੰ, ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਇਸ ਦੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ, ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਇਸ ਦੇ ਮੂਲ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਪਰੰਪਰਾ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਅਨੁਭਵ ਰਾਹੀਂ ਪੂਰਵੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਚਿੰਰਨ ਅਤੇ ਸੜਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਅਧਾਰ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਿਆਖਿਆ ਅਧੀਨ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਇਹ ਫਿਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਹੈ ਦਰਅਸਲ ਉਸ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚੋਂ ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸਵਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਆਪਹੁਦਰਾਪਨ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਉਂਤਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅੰਦਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਵਿਆਕਰਣ, ਅਰਥ ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਆਪਹੁਦਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਸਧਾਰਨ ਵਿਆਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਪੱਧਰ ਤੇ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸੰਰਚਨਾਵਾਂ ਪੰਜਾਬ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕੇਵਲ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਰੂਪਾਂ ਦੇ ਤਣਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਫੈਲਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਗੋਹਜ਼ਮਈ ਧਰਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਹਾਰਕਤਾ ਵਿਚ ਅਸਵੀਕਾਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਫਿਕਰ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਅੰਦਰ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਭਾਸ਼ਾਈ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਇਕਸੁਰਤਾ ਵਿਚ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਉਹ ਪਸਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਧੁਰ ਦਾ ਦਿਬਤਾਮਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਮੋਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਮਾਨਸਿਕ ਧਰਾਤਲ ਵਿਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਵਿਆਕਰਣਕ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਅੰਦਰ ੴ ਦੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ। ਇਹ ਓ ਦਾ ਚਾਨਣ ਧਰਤੀ ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਦੂਸਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਤੁਲਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਾਸ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਕਹਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪ ਹੁਦਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਣ।

ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਪੰਜਾਬੀ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਮੁਖ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਅਧਿਆਤਮਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ (ਇਸਲਾਮਿਕ ਅਤੇ ਆਰੀਅਨ) ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਨੁਭਵ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪਸਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਜਿਹੜੀਆਂ