ਬੁਢਾ ਬੁਢੀ ਇਉਂ ਬੈਠੇ, ਜਿਉਂ ਸੰਨ੍ਹ ਲਾ ਗਏ ਚੋਰ।
(3) ਅੰਨ ਵਹੁਟੀ, ਅੰਨ ਲਾੜਾ, ਅੰਨ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਸਾਰਾ
ਅੰਨ ਮੋਟਾ ਅੰਨ ਜਾੜ੍ਹਾ, ਅੰਨ ਰੋਵੇ ਅੰਨ ਹੱਸੇ।
ਜੱਲ੍ਹਣ ਜਿਸ ਘਰ ਅੰਨ ਨਾ ਪੱਕੇ,
ਨਾ ਕੋਈ ਰੋਏ, ਨਾ ਕੋਈ ਹੱਸੇ।
(4) ਹੱਥੀਂ ਦੇਈਏ, ਹੱਥੀਂ ਲੇਈਏ, ਹੱਥੀਂ ਬੰਨ੍ਹੀਏ ਪੱਲੇ।
ਐਸਾ ਕੋਈ ਨਾ ਜੱਲ੍ਹਣਾ, ਜੋ ਮੁਇਆਂ ਨੂੰ ਘੱਲੇ।
ਭਗਤ ਕਾਨ੍ਹਾ : ਭਗਤ ਕਾਨ੍ਹਾ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸੀ । ਇਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਮਕਾਲੀ ਸੀ। ਆਪ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਉੱਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੀ ਰੰਗਣ ਹੈ ਜਾਂ ਸੂਫੀ ਕਵੀ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਪਕੇਰਾਪਨ ਹੈ ਅਤੇ ਵਹਾ ਜਾਂ ਰਵਾਨੀ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਤਾਲ-ਬੱਧ ਹੈ । ਉਦਾਹਰਣ ਲਈ:
ਅਉਝੜ ਪੰਥ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪੈਂਡੇ, ਮੈਂ ਇਕ ਇਕੱਲੜੀ ਮੁੱਠੀ ।
ਗੜੀ ਸਾਂਗ ਲਗੀ ਤਨ ਮੇਰੇ, ਕਰਕ ਕਲੇਜੇ ਨੂੰ ਉੱਠੀ ।
ਜੇ ਸਉ ਆਖੇ ਮੁੜਸਾਂ ਨਾਹੀਂ, ਜੇਕਰ ਕੱਢੇ ਖੱਲ ਅਪੁੱਠੀ ।
ਕਾਨ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਮੈਂ ਬਲਿ ਚੜ੍ਹ ਕੂਕਾਂ, ਮੈਂ ਇਸ਼ਕ ਪੁੰਨੂੰ ਦੇ ਲੁੱਠੀ ।
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਆਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਪਸਾਰੀ, ਨਿਰਾਸ਼ਾਵਾਦੀ ਤੇ ਵੈਰਾਗਮਈ ਭਾਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਪਉੜੀ ਵਿਚੋਂ ਦੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ :
ਸਮਝ ਦਿਵਾਨਿਆਂ ਵੇ ਦੁਨੀਆਂ ਫਾਨੀ।
ਗਰਬ ਨ ਕੀਜੀਐ ਵੇ, ਯਾਰ ਰਾਹਿ ਹਵਾਨੀ ।
ਗਾਫਲ ਗਫਲਤ ਕਰੈ ਆਸਾਨੀ।
ਤੇ ਸਿਰ ਮੌਤ ਸਾਹਿਬ ਸੁਲਤਾਨੀ ।
ਕੋਈ ਅਮਲ ਨ ਕੀਤੇ, ਇਸ ਵਕਤ ਜੁਆਨੀ !
ਮੂੰਹ ਸਪੇਦੀਆਂ, ਮਰਗ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ।
ਕਥਨੀ ਕਥ ਜੋ ਅਮਲ ਕਮਾਈ।
ਬੰਦਾ ਕਾਹਨਾ ਕਹਿ ਸਮਝਾਈ।
ਉਪਰੋਕਤ ਕਵੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਇਸੇ ਧਾਰਾ ਦੇ ਇਸੇ ਕਾਲ ਦੇ ਹੋਰ ਕਵੀਆਂ ਵਿਚ ਸੁਥਰਾ, ਪੀਲੂ, ਜੱਟਮਲ ਲਾਹੌਰੀ ਤੇ ਵਲੀ ਰਾਮ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਂ ਗਿਣਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਏਥੇ ਵੱਖਰੀ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਕ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਆਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸੀ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਪਿੱਛੇ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਗਤ ਕਵੀ ਪੰਜਾਬੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਸਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰ ਕੇ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿੱਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਉਚਿੱਤ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।
(ਸ) ਸੂਫੀ ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾ
ਗੁਰਮਤਿ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੂਫ਼ੀ ਕਾਵਿ-ਧਾਰਾ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਾਹਿੱਤ ਦੀ ਇਕ ਉੱਘੀ ਤੇ
