Back ArrowLogo
Info
Profile

(ੳ) ਪੰਦ-ਨਾਮਾ (ਹਾਜ਼ਿਰਨਾਮਾ)

(ਅ) ਥਾਣੀ ਬਿਹੰਗਮ

(ੲ) ਹਕੀਕਤ ਰਾਹ ਮੁਕਾਮ ਰਾਜੇ ਸਿਵਨਾਭ ਕੀ।

(ਸ) ਸਿੰਘਾਸਨ ਬਤੀਸੀ

(ਹ) ਮਸਲੇ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਕੇ

ਸਿੰਘਾਸਨ ਬਤੀਸੀ ਦੀ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਖੋ :

"ਅਥ ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਪੁਤਲੀ ਚਲੀ । ਜਬ ਰਾਜਾ ਭੋਜ ਚਾਹਿਆ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਕਾਲ ਸਿੰਘਾਸਨ ਪਰ ਬੈਸੀਏ । ਤਬ ਪੁਤਲੀ ਸੋਲ੍ਹਵੀ ਬੋਲੀ ! "ਹੇ ਰਾਜਾ ਭੇਜ ! ਜੇ ਕੋਊ ਉਦਾਰ ਹੈ ਸੋ ਯਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਪਰ ਬੈਸੇ ।" ਤਉ ਰਾਜਾ ਪੁਛਿਆ ਜੋ ਕੈਸੈ ? ਤਬ ਪੁਤਲੀ ਕਹਿਆ, "ਰਾਜਾ ਵਿਕ੍ਰਮਾਜੀਤ ਦੇਸਾਂ ਮਹਿ ਫਿਰਤਾ ਫਿਰਤਾ ਪਦਮਨੀ ਖੰਡ ਮੇ ਗਇਆ -"

ਬਾਣੀ ਬਿਹੰਗਮ ਦੀ ਪ੍ਰੋਸ਼ਨੇਤਰੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇਖੋ :

"ਜੀ, ਸਚੇ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ! ਸੁਰਤਿ ਕਉ ਉਕਤਿ ਜੋ ਹੈ ਜੁਗਤਿ ਜੋ ਨਾਹੀ ਸੇ ਕਉਣ ਬਿਧਿ ਹੈ?" ਤੇ ਨਿਰੰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਰ ਹੈ :

"ਸੁਣ ਦਾਸ ਜੀ। ਉਕਤਿਮੇ ਸਿਆਣਪ ਹੈ. ਜੁਗਤਿ ਮੇ ਸਿਆਣਪ ਨਾਹੀਂ । ਉਕਤਿ ਕਰਿ ਕੈ ਨਾਮੁ ਅਰਾਧਿਦਾ ਹੈ ਤਿਸ ਦਾ ਅਰਾਧਿਆ ਥਾਇੰ ਪਉਂਦਾ ਨਾਹੀਂ । ਉਕਤ ਦਾ ਨਾਉਂ ਕਥਨੀ ਹੈ, ਜੁਗਤਿ ਦਾ ਨਾਉਂ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ।" ਫੇਰ ਬਾਬੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, "ਜੀ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ! ਉਕਤਿ ਕਥਨੀ ਕਿਉਂ ਕਰਿ ਹੋਈ, ਜੁਗਤਿ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਲੀ?" ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ. "ਉਕਤਿ ਬੋਲਣਾ ਹੈ, ਜੁਗਤਿ ਸਬਦੁ ਹੈ । ਉਕਤਿ ਝਗੜਾ ਹੈ. ਜੁਗਤਿ ਬੇੜ ਹੈ। ਜੁਗਤਿ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਮ ਇਤੁ ਰਖਿਆ ਹੈ ਜੁ ਜੁਗਤਿ ਕਰਿ ਕੈ, ਬੋਲਦੈ ਨਾਹੀਂ, ਮਨ ਕਉ ਸਮਝਜਾਇੰਦੇ ਹੈਨ। ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਰਲੀ ਹੈ । ਜੇ ਉਕਤਿ ਥਾਇੰ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਜੁਗਤਿ ਕੋਈ ਕਾਸ ਨੂੰ ਕਰੈ ।"

"ਮਸਲੇ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਕੇ" ਦੀ ਵਾਰਤਕ ਦੀ ਇਕ ਉਦਾਹਰਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਉੱਤੇ ਲਹਿੰਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿੰਨਾ ਜਿਆਦਾ ਹੈ । ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਰੂਪ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਵਿਗਸਿਤ ਹੈ :

"ਤਾਂ ਹੁਕਮ ਤਕ ਤਾਲਹ ਦਾ ਹੋਇਆ । ਇਕ ਦਿਨ ਸ਼ੇਖੁ ਫਰੀਦ ਚਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਅਗੇ ਥੀਂ ਸ਼ੱਕਰ ਦੇ ਲੱਦੇ ਮਿਲ ਗਏ । ਤਬ ਬਾਬੇ ਫਰੀਦ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਖੁਦਾਇ ਅਖਾਇਆ ਜੀ ਬਾਬਾ ਇਹਨਾਂ ਲੱਦਿਆਂ ਵਿਚ ਕਿਆ . ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਬਖੀਲੇ ਅਹੇ, ਓਨਾਂ ਥਾਹੁ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਖਾਸਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਸੇਖੁ ਫਰੀਦ ਕਹਿਆ ਕਿ ਜਾਹ ਬਾਬਾ ਖੁਦਾਇ ਕਰੇ ਖਾਸ ਹੀ ਖਾਸਾ ਹੋਸੀ । ਜਾਂ ਜਾਇ ਕਰ ਕਢਨ ਤਾਂ ਵਿਚਹੁ ਕਖੁ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਲੀਲੜੇ ਅਤੇ ਮਲੀਹੁ ਭੂਰੀਆਂ ਢੀਮਾਂ-ਠੀਕਰੀਆਂ ਚੀਥੜੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇਸੁ। ਵਪਾਰੀ ਲਗੇ ਸਿਰੇ ਸਿਰ ਪਿੱਟਣ । ਹਾਇ ਹਾਇ ਜਵਾਲ ਖੁਦਾਇ ਦਾ । ਲਦੇ ਸ਼ੱਕਰ ਦੇ ਭਰੇ ਸੁ ਅਸਾਂ ਤੋਂ ਕੀ ਜਵਾਲ ਹੋਇਆ ਜਿ ਇਹ ਸ਼ੰਕਰਹੁ ਮਲੀਹ ਚੀਥੜੇ ਕਖ ਠੀਕਰੀਆਂ ਲਗੀਆਂ ਨਿਕਲਣ । ਇਸ ਜਵਾਲ ਅਸਾਡੇ ਸਿਰ ਹੋਇਆ। ਕਿਸ ਕਰਹੁ ਇਹ ਜਵਾਲ ਥੀਆ ।"

"ਹਕੀਕਤ ਰਾਹ ਮੁਕਾਮ ਰਾਜੇ ਰਾਇ ਸਿੰਘ ਦਾ ਬੇਟਾ, ਰਾਜੈ ਸ਼ਿਵਨਾਭ ਕਾ ਪੋਤਾ ਹੈ । ਤਿਸ ਥਾਨਿ ਗੁਰੂ ਜੀਓ ਕੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਹੈ। ਸੰਗੀਤ ਜੁੜਦੀ ਹੈ। ਕੀਰਤਨ ਹੋਤਾ ਹੈ । ਰਸੋਈ ਬੀਸ ਮਣ ਲੂਣ ਦਿਹਾੜੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਗਾ ਪਟਣੁ ਬੀਜਾਨਗਰ ਤੇ ਤਿਨ ਸੈ ਵੀਹ ਕੋਹ ਹੈ । ਅਰ ਭਾਟੜਿਆਂ ਦੇ ਬੰਕਾਪੁਰ ਤੇ ਅਸੀਹ ਕੋਹ ਹੈਨਿ ।"

ਪੰਦ-ਨਾਮਾ ਜਾਂ ਹਾਜ਼ਿਰਨਾਮਾ ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਰਤਕ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਤ

87 / 93
Previous
Next