ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਲੇਟੋ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨਮਾਨ ਦਾ ਸੁਯੋਗ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ।"

ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ ਪਾਪਾ ਆਪਣਾ ਮੱਥਾ ਘੁੱਟ ਰਹੇ ਸਨ। ਮਾਤਾ ਕਿਚਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਇੱਕ ਜੱਗ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਗਲਾਸ ਲੈ ਕੇ ਪਰਤ ਆਏ। ਚਾਚਾ ਜੀ ਨੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਅਖਿਆ, "ਬੱਸ, ਫੋਕਾ ਪਾਣੀ ?"

ਮਾਮਾ ਨੇ ਤਾੜਨਾ ਭਰੇ ਲਹਿਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, "ਬੈਠਾ ਹੁਕਮ ਨਾ ਚਲਾਈ ਜਾ, ਉੱਠ ਕੇ ਆਪ ਹਿੰਮਤ ਕਰ।"

ਉਹ ਉੱਨਣ ਹੀ ਲੱਗੇ ਸਨ ਕਿ "ਤੁਸੀਂ ਬੈਠੇ, ਚਾਚਾ ਜੀ" ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਚਨ ਵਿੱਚ ਗਈ ਅਤੇ ਕਕ ਅਤੇ ਰਾਏਬੀਨਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆਈ। ਸਾਰੀਆ ਨੂੰ ਕਕ ਜਾ ਰਾਏਬੀਨਾ ਦੇ ਲੈਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਤੇਰੇ ਜੀਜਾ ਜੀ ਨੇ ਸੰਕੇਤਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਪਿੱਛੇ ਮੈਂ ਕਹਿਣਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ, "ਅੰਕਲ ਜੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੋਚਵਾਨ ਲਈ ਇਹ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭੂਤ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜੂੜਿਆ-ਪੰਜਾਲਿਆ ਰਹੇ। ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਧਰਮ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਬੌਧਿਕਰਾ ਦੇ ਤੇਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਮਾਨਵ ਜਾਤੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੋ।"

"ਬਟਾ ਜੀ, ਭਵਿੱਖ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮਾਨਵ ਲਈ ਕਿਸੇ ਰੋਸ਼ਨ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਪਲੇਟ ਵੇਲੇ ਸਾਡਾ ਸੰਸਾਰ ਅਜ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਰ ਦੀ 'ਏਕਤਾ' ਅਤੇ 'ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ' ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਅਮਨ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਪਲੇਟ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਲੱਗ ਪੱਗ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਸੈਨਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਮੰਨਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਏਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਆਦਮੀ, ਅੱਜ ਏਕਾ ਏਕ, ਇਲਜ਼ਾਮਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।"

"ਅਕਲ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਆਖ਼ਰੀ ਗੱਲ ਦਾ ਉੱਤਰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਉਹ ਇਹ ਕਿ ਮੂਲਾਂਕਣਾ ਮੇਰੇ ਖ਼ਿਆਲ ਵਿੱਚ ਇਲਜਾਮਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਾਪਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਚ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਵਿਰਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਕਿਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਇਸ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਕੁਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ ਕਿਸ ਕਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਨੁਕਸਾਨ ਪੁਚਾਇਆ ਹੈ, ਇਸ ਸੇਧ ਵਿੱਚ ਸੋਚਿਆ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਇਲਜ਼ਾਮ ਲਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸੁਰਤ ਹੋਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਿਛਲੀ ਗੱਲ ਵੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹਾਂ। ਖਿਮਾ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲਈ ਮੈਂ ਅੰਤ ਤੋਂ ਆਦਿ ਵੱਲ ਨੂੰ ਆ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਸੰਭਵ ਹੈ ਭਵਿੱਖ ਕਿਸੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੇਅ ਜਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ; ਪਰੰਤੂ ਜੋ ਅਕਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼, ਕਾਲ ਅਤੇ ਨਿਮਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਬੰਧ-ਮੂਲਕ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਭਵਿੱਖ ਅਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਕਿ ਜੋ