ਹੁੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਮ੍ਰਤਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ 'ਡਰ' ਹੋ ਅਤੇ ਜੇ ਸੱਚਾ ਹੈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕਲੋਂ 'ਡਰੇ' ਕਿਉਂ ?"

"ਇਸ ਦਾ ਇਹ ਭਾਵ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕੋਮਲ ਸਾਤਵਿਕ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੱਚ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ।"

"ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ; ਜਦੋਂ ਤੁਸੀ ਦੱਸੋਰੀ ਮੈਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੁਣ ਤਕ ਮੈਂ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸੱਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਕਿਸੇ ਭਾਵ ਦੀ ਉਪਜ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਹ ਬੰਧਕ ਵਤੀਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਤੀਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਖਿਮਾਂ, ਮਿੱਤ੍ਰਤਾ, ਸਹਾਨਭੁਤੀ, ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਆਦਿਕ ਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਵਤੀਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੌਧਕਤਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।"

"ਇੱਕ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

"ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਫੇਰ ਪੁੱਛੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲੈਣ ਦੇ।"

"ਸੁਮੀਤ, ਇਹ ਦੱਸ ਕਿ ਜਦੋਂ ਜੀਵਨ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦੀ ਥਾਂ ਸੱਚ ਪ੍ਰੀਵੇਲ ਕਰ ਗਿਆ ਜਾਂ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਉਦੋਂ ਜੀਵਨ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਰ ਕਿਹੜਾ ਆਦਰਸ਼ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਵੇਗਾ ?"

"ਠਹਿਰ ਜਾ, ਸੁਮੀਤ ਅਜੇ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇਵੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਆਖ਼ਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛ ਲਈਏ।"

"ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਜੀਵਨ ਲਈ ਜਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਲਈ ਅੰਤਲਾ ਸਾਤਵਿਕ ਆਦਰਸ਼ ਕਿਸ ਨੂੰ  ਆਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਵੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ।"

"ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵੀ ਏਹੋ ਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਸੁਮੀਤ ਛੇਤੀ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੱਲੀਂ ਪੈ ਗਏ ਸਾਂ। ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਆ ਕੇ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ। ਮੈਂ ਇਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਅਤੇ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀਂ: ਭਾਵ ਇਹ ਕਿ ਸਮਝਦਾਰ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂ ਨਿਰੇ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ।"

"ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ, ਤੇਰਾ ਸ਼ੱਕ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਚੱਲ ਬਈ ਦੇ ਉੱਤਰ, ਸੁਮੀਤ।"

“ਪਾਪਾ, ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਉੱਤਰ ਮੈਂ ਦਿਆਂਗੀ। ਜੇ ਮੇਰਾ ਉੱਤਰ ਠੀਕ ਨਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸੁਮੀਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਾਗੇ । ਜੀਵਨ ਸਾਹਮਣੇ ਅੰਤਲਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ ਸੁੰਦਰਮ। ਸੱਤ ਅਤੇ ਚਿੱਤ (Matter & Mind) ਦਾ ਸੰਜੋਗ ਆਨੰਦ ਲਈ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੀਵਨ ਲਈ ਅੰਤਲਾ ਆਦਰਸ਼ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਆਖੋ ਜਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ, ਮਤਲਬ ਇੱਕ ਹੈ।

"ਘੁੰਮ ਫਿਰ ਕੇ ਗੱਲ ਫਿਰ ਕਲਾ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈ। ਕਿਉਂ, ਸੁਮੀਤ, ਤੂੰ ਇਸ ਉੱਤਰ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੈਂ ?"

“ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਤਾਂ ਇੱਕ ਹਮ-ਖ਼ਿਆਲ ਮਿਲਿਆ ਹੈ : ਏਕ ਹੀ ਤੋ ਦਰ ਹੈ ਇਸ ਦਹਿਰੇ-ਵੀਰਾਂ ਮੇਂ, ਕੈਸੇ ਮੁਮਕਿਨ ਹੈ ਕਿ (ਮੈਂ) ਖਟਖਟਾਉਂ ਨਾ।

"ਸਾਨੂੰ ਤੇ ਦੇਵਿੰਦ ਵੀ ਤੇਰਾ ਹਮ-ਖ਼ਿਆਲ ਲਗਦਾ ਹੈ।"