"ਅੱਜ-ਕੱਲ ਆਦਮੀ ਕੋਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਹਨ, ਧਰਤੀ ਪੁੱਟ ਕੇ ਕੱਢੇ ਗਏ ਖੰਡਰ ਹਨ, ਸਾਇੰਸ ਹੈ, ਖੋਜ ਹੈ, ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਯੰਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਨ-ਸੰਮਤ ਆਦਿਕ ਦਾ ਪਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੁਝ ਵਧੇਰੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਉਣ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਪਾਪਾ।"

"ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਨੁਮਾਨ ਲਾਉਣ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਿਨਾਂ ਅਨੁਮਾਨ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅਨੁਮਾਨ ਇਕ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਸਤੂ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਾਅਵੇ ਨਾਲ ਆਖੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਰਾਮ-ਕਾਰ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਆਖੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਨੀਲ ਦੀ ਸਭਿਅਤਾ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨੀਲ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਤਾਲਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭ ਕੇ, ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ, ਖੇਤੀ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਦੇ ਕੰਮ ਨੇ ਅੱਜ ਤੋਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਲਤਨਤ ਬਣਾਈ, ਗੁਲਾਮਾਂ ਕੋਲੋਂ ਕੰਮ ਲੈ ਕੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਮਹੱਲ ਅਤੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਉਸਾਰੇ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਥੁੜ ਦੇ ਭੋ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਮਿਸਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੰਗ, ਬਰਬਾਦੀ ਅਤੇ ਗੁਲਾਮੀ ਦਾ ਤੇ ਫੈਲਾਇਆ ਹੈ। ਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਆਸ ਕਰਨੀ ਸਿਖਾਈ ਗਈ। ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕ ਇਹ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਕਿ ਆਦਮੀ ਦੀ ਰੂਹ ਇੱਕ ਵੇਰ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਦਾ ਲਈ ਨਹੀਂ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਮੁੜ ਕੇ ਉਸੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਧੀਨ ਮੁਰਦਾ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪਿਆ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਕਬਰਿਆਂ ਲਈ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਪਿਰਾਮਿਡ ਉਸਾਰੇ ਗਏ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੌਕਰਾਂ, ਵਜ਼ੀਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਇੱਕ ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਪਿਆ, ਮਰ ਗਏ ਆਦਮੀ ਦੀ ਲੋੜ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦਬਾਇਆ ਜਾਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਿੱਥੇ ਪਿਰਾਮਿਡਾਂ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ, ਓਥੇ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਉਪਜੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਅਤੇ ਕੁਰੂਪ ਰਸਮਾਂ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਦਬਦਬੇ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਰੰਗੀਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਹਿਤ ਵਰਗ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਸੀ।

"ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਬਾਨਦਾਰ ਕਲਾ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਮਿਸਰੀ ਮੰਦਰਾਂ ਦੇ ਖੰਡਰਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਉੱਤੇ ਮਿਸਰੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਜਾ ਫੋਟੋਆਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਿਆਂਦੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦੇ ਜਲੂਸਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਉੱਕਰੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਲਾ ਪੀੜ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਮਿਸਰ ਦੇ ਧਾਰਮਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਅਧੀਨ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਕਲਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਕਿਸੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਆਨੰਦ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਨਹੀਂ ਕਰਾਉਂਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਆਨੰਦ ਅਨੁਭਵ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀ ਹੋਈ ਹੀ ਹੈ। ਮਿਸਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸੰਬੰਧੀ ਗੰਭੀਰ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਘੜੇ ਘੜਾਏ ਉੱਤਰ ਮਿਲ ਗਏ। ਪੋਹਤਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਰਾਂ ਬਾਏ ਕਿਸੇ ਕਿੰਤੂ ਦੀ ਕੋਈ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਾ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤੀ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਵੀ ਨਾ ਪਈ ਤੇ ਆਗਿਆ ਵੀ ਨਾ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸਭਿਅਤਾ ਦਾ ਕੇਂਦ੍ਰ ਬਣਿਆ ਰਹਿਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮਿਸਰ ਕਿਸੇ ਵਿਲਾਸਵੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ।"